X
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
صفحه اصلی > مقالات 

forooshgah

isabk

motaleat

آخرین مطالب
چهارشنبه 20 آذر 1398
انعقاد تفاهم‌نامه همکاری میان حوزه علمیه جامعه الزهرا(س) و مؤسسه سبک زندگی آل یاسین
تفاهم‌نامه همکاری میان حوزه علمیه جامعه الزهرا(س) و مؤسسه سبک زندگی آل یاسین به امضای رؤسای دو مرکز رسید.
دوشنبه 18 آذر 1398
جلسه 105 از کلاس های زندگی معنوی
جلسه صد و پنجم از کلاس های زندگی معنوی توسط حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد تقی فعالی در محل موسسه سبک زندگی آل یاسین برگزار شد.
شنبه 16 آذر 1398
کرسی آزاداندیشی ارائه نظر « بررسی ابعاد سبک زندگی در بیانیه گام دوم انقلاب »
دهمین کرسی از مجموعه کرسی های آزاداندیشی سبک زندگی اسلامی با عنوان « بررسی ابعاد سبک زندگی در بیانیه گام دوم انقلاب » با حضور محققان و علاقمندان برگزار شد.
چهارشنبه 13 آذر 1398
کتاب عشق ماندگار
به گزارش اداره روابط عمومی موسسه سبک‌زندگی آل ‌یاسین؛ پروژه کتاب عشق ماندگار توسط حجت الاسلام و المسلمین دکتر حمید فلاحتی به اتمام رسید.
دوشنبه 11 آذر 1398
برگزاری اجلاسیه اساتید مراکز تخصصی حوزه علمیه
به گزارش اداره روابط عمومی مرکز تخصصی آل یاسین؛ اجلاسیه اساتید مراکز تخصصی حوزه علمیه در محل سالن همایش مدرسه معصومیه برگزار شد.
آسیب‌‌های کار جمعی
در دین مبین اسلام، کار و تلاش از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و هم به لحاظ کمّی و هم به لحاظ کیفی ستایش شده، تا جایی که گونه‌اى عبادت به شمار رفته است. اسلام با ایجاد چنین نگاهی به کار موجب گردید تا انسان مؤمن با انگیزه بیشتری به کار و فعالیت اهتمام ورزد و استعداد خود را شکوفا سازد. در اندیشه اسلامی، کار موجب کمال انسان به منزله جهاد در راه خدا است. هم در آیات قرآن و هم در روایات معصومان(ع) به مسئله کسب و کار توجه بسیار شده است.
نویسنده: حجت منگنه‌چی

شاید بتوان ادعا کرد که نیاز و احتیاج انسان از بقیه آفریده ‌ها بیشتر است و از این رو باید فعالیت و کار بیشتری انجام دهد تا به وسیله آن، نیاز‌های گاه بی شمار خود را تأمین و از این طریق، خود و خانواده اش را حفظ نماید. نقش مثبتی که کار در تعالی و ارتقای شخصیت انسان دارد می تواند جنبه دیگری از ضرورت آن را نشان دهد. علاوه بر این، کسب درآمد، علاوه بر منافع شخصی آن برای اشخاص، موجب پیشرفت جامعه می شود که با توجه به طبیعت مدنی انسان، امری بسیار ضروری و حائز اهمیت است. به‌طور کلی یکی از شاخص ‌های توسعه، مسئله کار و تلاش است که راهی برای استفاده از استعداد‌ها و توانمندی هاست.
در دین مبین اسلام، کار و تلاش از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و هم به لحاظ کمّی و هم به لحاظ کیفی ستایش شده، تا جایی که گونه‌اى عبادت به شمار رفته است.  اسلام با ایجاد چنین نگاهی به کار موجب گردید تا انسان مؤمن با انگیزه بیشتری به کار و فعالیت اهتمام ورزد و استعداد خود را شکوفا سازد. در اندیشه اسلامی، کار موجب کمال انسان  به منزله جهاد در راه خدا  است. هم در آیات قرآن و هم در روایات معصومان(ع) به مسئله کسب و کار توجه بسیار شده است. اهمیت کار و تلاش در زندگی به اندازه‌ای است که طبق نقل ‌های تاریخی، تمام پیامبران  و از جمله پیامبر گرامی اسلام(ص) و امامان(ع) برای امرار معاش کار می کردند و دیگران را نیز به این امر توصیه می نمودند.
امام صادق(ع) فرموده است:
«هرکس دنیا را طلب کند به قصد اینکه آبروی خود را از مردم حفظ، رفاه خانواده‌اش را تأمین و به همسایه‌اش کمک کند، وقتی با خدا دیدار می‌کند، چهره‌اش همانند ماه شب بدر می‌درخشد».
اهمیت و نقش ‌انکارناپذیر کسب و کار در زندگی انسان موجب شده تا این بُعد زندگی نیز با آسیب‌‌ها و آفات گوناگونی مواجه شود. موارد مورد نظر از آن رو آسیب و آفت قلمداد می شوند که زندگی فردی و اجتماعی انسان را به مخاطره انداخته، چالش ‌هایی جدی را به وجود می آورند. اگرچه دسته‌ای از این آسیب‌‌ها صرفاً به زندگی دنیایی انسان ‌ها مربوط است اما در اندیشه اسلامی، حیات دنیوی به خودی خود اصالت ندارد و مقدمه‌ای برای حیات اخروی است؛ از این رو در آموزه-‌های اسلامی به این آسیب‌‌ها، که تهدیدی جدی برای زیست انسانی به شمار می روند، توجه گردیده است.
در این نوشتار به سه آسیب مهم در مسئله کسب و کار و فعالیت ‌های اقتصادی پرداخته شده است.

یکم) فقدان کار جمعی و گروهی


هم عمر انسان، هم‌ زمانی که برای کار و فعالیت  اختصاص می دهد و هم توانایی و استعداد او محدود است. در مقابل نیاز‌های انسان، اگر نگوییم نامحدود است، باید بپذیریم که بسیار زیاد است. از این رو انسان نمی تواند با عمر، زمان و توانایی محدودی که دارد پاسخ‌گوی همه نیازهایش باشد. در چنین شرایطی، زندگی اجتماعی اقتضا می کند که انسان ‌ها با همکاری یکدیگر برای برآوردن نیاز‌های خویش اقدام نموده، کار‌ها را به صورت جمعی و گروهی انجام دهند.
در اینجا در صدد آن نیستیم که از تأثیر هر یک از افراد جامعه بر اقتصاد چشم‌پوشی کنیم، بلکه می گوییم از این نکته نباید غفلت شود که انجام برخی کار‌ها از عهده فرد به‌تنهایی برنمی‌آید و فقط در پرتو کار جمعی، با رعایت آداب و شرایط آن، است که می توان به اهداف از پیش تعیین شده دست یافت و با افزایش بهره وری، موفقیت ‌های بیشتری را به دست آورد. در روزگار حاضر که هم از نظر کمَیت و هم از نظر کیفیت، شاهد توسعه در کار‌ها هستیم به‌جرئت باید اذعان کنیم که برخی از کار‌ها را جز در سایه کار جمعی نمی توان محقق نمود و به انجام رساند. نه فقط نیروی انسانی و فکری بلکه منابع مالی و سرمایه‌های فردی اجازه ورود به برخی کار‌ها و فعالیت ‌های اقتصادی و اجتماعی را نمی دهد. البته مقصود این نیست که باید از کار فردی دست کشید، بلکه سخن در اهمیت کار جمعی برای رسیدن به اهداف بزرگ‌تر و بااهمیت‌تر است. انجام کار به صورت جمعی به معنای همکاری در کار برای دستیابی به هدف است. نمی توان انکار نمود که زندگی اجتماعی، همکاری با یکدیگر را در پیشبرد کار‌ها می طلبد و از این نظر، کار گروهی را می توان یکی از پدیده ‌های ضروری اجتماعی به شمار آورد که امروزه نیاز به آن بیش از گذشته احساس می شود؛ زیرا با پیشرفت علوم و تخصصی شدن امور، این امکان وجود ندارد که انسان به‌تنهایی از عهده همه کار‌ها برآید. اتخاذ چنین شیو‌ه‌ای انجام کار و رسیدن به نتیجه را سرعت می‌بخشد. اساساً تحقق سعادت در بُعد مادى نمی تواند با تکیه صرف بر نیروى فرد امکان‌پذیر باشد، بلکه به تعاون‏ و همکارى‏ عمومى وابسته است. خداوند در قرآن کریم چنین فرمان می دهد:
«تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى‏ وَ لاتَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوان‏» (المائده/2).
«در نیکوکارى و پرهیزکارى با یکدیگر همکارى کنید، و در گناه و تعدّى دستیار هم نشوید».
در این آیه شریفه به دو نکته توجه داده شده است: 1. تعاون و همکاری؛ 2. همکاری در اموری که مصداق نیکوکاری (بِرّ) و پرهیزگاری (تقوا) است.
امام علی(ع) در یکی از خطبه ‌ها فرموده است:
«... دست خدا با جماعت است. از پراکندگى بپرهیزید...».
«کارشناسان علوم اجتماعی بر این باورند که مهم‌ترین عامل توسعه در هر کشوری، ابزار، فناوری و پول نیست، بلکه شاخص‌ترین محور توسعه در هر سرزمینی، نیروی انسانی است که اتحاد و همکاری این نیرو‌ها می‌تواند موانع پیشرفت و آبادانی را سریع‌تر و با زحمت کمتری از سر راه بردارد، اما در جامعه ما همچنان به کار گروهی با دیده شک و تردید نگاه می‌شود».  
به دلیل شایع بودن روحیه فردگرایی در انجام کارها، فرهنگ همکاری در جامعه ما ضعیف است. افراد در انجام فعالیت‌های فردی موفق و دارای پیشرفت خوبی هستند اما متأسفانه در انجام فعالیت‌های جمعی و گروهی با مشکل مواجه می شوند؛ همین امر موجب می شود تمایلی به انجام کار جمعی نشان ندهند. اهتمام نداشتن به کار جمعی در کشور ما را می توان در موارد مختلفی مشاهده نمود که به دو مورد اشاره می  شود:
1. ورزش: اگر به نتایج ورزشی در مسابقات داخلی و خارجی بنگریم خواهیم دید در رشته ‌های انفرادی موفقیت ‌های بیشتری را کسب می کنیم تا در رشته ‌هایی که به ظاهر به صورت جمعی تلاش می کنند.
2. پژوهش: در حوزه پژوهش با انبوهی از تولیدات مواجه هستیم که اگر به صورت گروهی دنبال می شدند علاوه بر پرهیز از کار‌های موازی و مشابه، تولیدات عمیق تر و دقیق تری را می توانستند در اختیار جامعه علمی قرار دهند.
نکته‌ای که در کار جمعی باید به آن توجه شود این است که این شیوه کاری، شرایط و ضوابط خاص خود را می طلبد که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره نمود:
1. ضرورت هدف‌گذاری، انسجام‌بخشی و هماهنگی افراد نسبت به انجام کار مورد نظر؛ فقدان این شرط موجب پراکندگی و گسست از یک سو و اتلاف منابع انسانی و مالی از سوی دیگر است که حاصل آن کار بی‌نتیجه خواهد بود.
2. ضرورت تعیین روش ‌ها و راهبرد‌هایی برای دستیابی به اهداف، و التزام عملی افراد گروه نسبت به آنها؛
3. ضرورت تقسیم وظایف با نگاه واقع گرایانه و توجه به توانایی افراد؛ قرار گرفتن در ضمن یک مجموعه کاری اقتضا می کند که هر یک از افراد آن مجموعه، شرایط لازم برای پذیرش وظیفه مورد نظر را داشته باشند، در غیر این صورت، تقسیم کار به درستی انجام نمی‌شود و طبعاً دستیابی به هدف، ممکن نخواهد بود.
4. ضرورت آسیب شناسی و تلاش برای یافتن راه ‌های برون‌رفت از آسیب‌ها؛
5. پرهیز از تک گویی و تک روی، و تلاش برای عمل به تصمیمات جمعی؛
6. ضرورت برخورداری از مدیریت توانمند برای ایجاد هماهنگی و نظارت بر پیشرفت کار؛
7. ضرورت ایجاد فضای اعتماد نسبت به یکدیگر؛ زیرا به هر اندازه اعتماد افزایش یابد به همان مقدار روحیه کار جمعی افزایش خواهد یافت. لازمه حضور در فعالیت ‌های جمعی آن است که افراد نسبت به یکدیگر رویکرد مثبت و به یکدیگر اعتماد داشته باشند؛ چراکه در غیر این صورت، انتظار کار جمعی، انتظاری تحقق‌ناپذیر است.
8. ضرورت تضمین منافع افراد؛ این تضمین از آن رو اهمیت دارد که بروز اختلاف در کار جمعی، قابل پیش بینی است و در صورتی که سرانجام این اختلاف به جدایی افراد از گروه بینجامد موجب تضییع حقوق افراد نمی‌شود، بلکه در پرتو قوانین و ضوابط حقوقی ناظر به کار جمعی افراد می‌توانند حق خود را استیفا نمایند.

دوم) فقدان وجدان کاری


انجام کار به صورت دقیق و با رعایت ویژگی ‌های لازم، نشان از آن دارد که انجام دهنده آن دارای وجدان کاری است. چنین انسانی احساس آرامش دارد و از اینکه از اعتماد دیگران نسبت به خود، حُسن استفاده را کرده، خرسند است.
وجدان کاری یعنی عاملی که سبب می شود فرد بدون هرگونه کنترل خارجی و به دنبال انگیزه‌های درونی کارش را به نحو احسن انجام دهد؛ یا ممکن است بگوییم: وجدان کاری عاملی است که موجب می شود فرد صرف نظر از هرگونه تشویق یا تنبیهی کارش را به بهترین صورت ممکن انجام دهد.
کار ارزشمند کاری است که ویژگی ‌های مختلفی داشته باشد. یکی از ویژگی ‌های لازم در ارزش گذاری کار، برخورداری آن از کیفیت بالا است. توجه به کیفیت و دقت در درست و خوب انجام شدن کار، میزانی برای سنجش محصول است. ارائه کار و یا تولید محصول باکیفیت پایین، نشانگر بی مسئولیتی و بی وجدانی شخص است و گاه باید بی خردی و ناآگاهی را نیز بر این موارد افزود. ارائه محصول با کیفیت پایین پیامد‌های ناگواری را برای انجام دهنده آن دارد. متأسفانه یکی از مشکلات جدی در بُعد اقتصادی کشور ما، پایین بودن سطح کیفی تولیدات داخلی است که علاوه بر مشکلات اقتصادی، چالش ‌های فرهنگی را نیز با خود به همراه دارد. از نظر اقتصادی، پایین آمدن سطح رغبت عمومی به کالا‌ها و تولیدات داخلی و افزایش صادرات، از یک سو موجب افزایش بیکاری و از سوی دیگر موجب خروج سرمایه های پولی از کشور خواهد شد. از این آسیب‌‌ها که بگذریم با آسیب‌‌های فرهنگی مواجه خواهیم شد؛ چراکه با ورود کالا و محصول خارجی، به‌تدریج فرهنگ حاکم بر کشور‌های وارد کننده ـ که یقیناً بر کالا‌ها و محصولات آنها تأثیر گذاشته است ـ بر کشور مصرف کننده نیز تأثیر خواهد نهاد و فرصت کشور مصرف کننده نخواهد یافت تا فرهنگ خود را در بُعد اقتصادی تقویت و ترویج کند.
به حدیث زیر توجه کنیم تا به اهمیت کیفیت، بیش‌ازپیش پی ببریم:
امام صادق(علیه السلام) مى فرماید:
«گروهى نزد پیامبر خدا آمدند و او را به مرگ سعد بن‌معاذ خبر دادند، پیامبر با اصحاب براى تجهیز سعد حرکت کردند، و در حالى که بر چهارچوب در غسّال‌خانه قرار داشتند به غسل دادن بدن سعد فرمان دادند. هنگامى که او را حنوط و کفن کردند و بر تخته اى براى حمل به سوى بقیع قرار دادند، حضرت با پاى برهنه و بدون عبا دنبال جنازه حرکت کردند. سپس گاهى طرف راست جنازه را بر دوش مى گرفتند و گاهى طرف چپ را تا به قبر رسیدند. پیامبر وارد قبر شد و با دست مبارکش لحد چید و از اصحاب مى خواست که سنگ و خاک به حضرت دهند تا روزنه هاى بین لحد را بگیرد؛ چون فارغ شدند و خاک روى لحد ریخته شد و قبر به طور کامل بسته شد، فرمود: من مى دانم به زودى جنازه مى پوسد ولى خدا بنده اى را دوست دارد که هرگاه کارى مى کند محکم و استوار انجام مى دهد، به این خاطر در چینش لحد و بستن روزنه هاى آن با سنگ و خاک دقت کردم. ...».
نکته قابل توجه در این حدیث، این فراز است: «خدا بنده اى را دوست دارد که هرگاه کارى مى کند محکم و استوار انجام مى دهد». رسول گرامی(ص) با این عمل نشان داد که محکم کاری و استواری در انجام هر کار هیچ‌گاه نباید مورد غفلت قرار گیرد.
از نظر دینی، کسی که فاقد وجدان کاری باشد و عملش فریبکارانه و همراه با مکر و نیرنگ باشد به‌شدت سرزنش است. طبعاً نمی توان درآمد حاصل از چنین کاری را درآمدی کاملاً حلال دانست و انتظار داشت که آثار چنین درآمدی را در پی داشته باشد. چنین شخصی باید بداند که هم به خود ظلم می کند و هم به جامعه؛ زیرا با کم‌کاری و انجام کار با کیفیتی ناخوشایند، جلب روزی حلال را از دست داده و در صورتی که در کار جمعی فعالیت داشته باشد به همان اندازه که کم‌کاری کرده به همان اندازه و یا حتی بیش از آن، کار دیگران را بی ارزش ساخته است.
پیامبر(ص) فرمود:
«کسى که به مسلمانى خیانت کند، یا به او زیانى برساند، یا به او نیرنگ بزند، از ما نیست».
در ایجاد و تقویت وجدان کاری در جامعه، دست‌کم باید دو اقدام اساسی صورت پذیرد:
1. اقدام تربیتی: مقصود این است که با توسعه فرهنگ کار در میان افراد جامعه، آنان را با آسیب‌‌های فقدان وجدان کاری و نیز آثار نیکوی ایجاد آن آگاه سازیم و ابعاد دینی آن را بیش‌ازپیش بیان نماییم.
2. اقدام نظارتی: باید در هر مجموعه‌ای به بُعد نظارتی بر فعالیت‏های افراد بیش تر توجه شود. چنانکه حضرت علی(ع) می‏فرماید:
«در کارهای کارگزاران، کاوش و به امور آنان رسیدگی کن و بازرس‏های درستکار و وفادار بر آنان بگمار؛ زیرا بازرسی مخفی تو از کارهای آنان موجب می‏شود که ایشان امانت‌داری را پیشه خود سازند و با مردم به رفق و نرمی رفتار کنند».
البته در راستای ترویج فرهنگ صحیح کار باید تلاش نمود تا فرهنگ «خودکنترلی»، با توجه به معیار‌های دقیق، در میان کارکنان نهادینه شود؛ زیرا اگرچه سازمان ‌ها و ادارات هزینه ‌هایی را برای نظارت و ارزیابی عملکرد‌ها مصرف می کنند و سعی دارند با قرار دادن عوامل تشویق‌کننده و توبیخ کننده اوضاع را کنترل نمایند اما عوامل خارجی، هرقدر هم گسترده و دقیق، باز نمی توانند نسبت به حصول نتیجه درخور اطمینان بخش باشند. بنابراین، باید عامل درونی را ایجاد و تقویت نمود و آن عامل، همان «وجدان کاری» است. چه‌بسا در یک مجموعه کاری، به اندازه کافی منابع انسانی وجود داشته باشد، اما منابع انسانی برای رسیدن به اهداف کافی نیست، بلکه این نیروها باید کار‌ها را به درستی و با دقت لازم انجام دهند و این میسر نیست مگر آنکه وجدان کاری داشته باشند. نباید فراموش کرد که وجدان کاری یکی از مهم‌ترین عوامل در پیشرفت کار است که باید از درون مدیریت شود.
عوامل بسیاری چون ارزش ‌های حاکم بر جامعه، قوانین و مقررات، آداب و رسوم و فرهنگ عمومی، شیوه ‌های مدیریتی و مانند اینها در ایجاد و تقویت وجدان کاری تأثیرگذارند.  همچنین عوامل مختلفی می توانند در کمرنگ شدن وجدان کاری و یا از بین رفتن آن نقش داشته باشند که از جمله آنها می توان به سستی و تنبلی، بی خردی، ثروت‌اندوزی، نگاه سودجویانه صرف و حرص و طمع اشاره کرد.
باید به این نکته نیز توجه داشت که وجدان کاری مقوله‌ای متمایز از تخصص و آگاهی است. آنچه موجب بالندگی و پیشرفت کار می شود این است که این دو مقوله در کنار سایر مقولات قرار گیرند. صرف اینکه کسی از آگاهی و تخصص لازم برخوردار باشد برای پیشبرد کار و دستیابی به مقصود کافی نیست، بلکه باید کار خود را بهترین صورت ممکن به انجام برساند و این شدنی نیست مگر آنکه وجدان کاری میان کارکنان جامعه نهادینه گردد.

سوم) فقدان کار مفید


میزان روزانه کار مفید در بخش دولتی، 22 دقیقه گزارش شده است و این در حالی است که در ماده 51 قانون کار، میزان مجاز ساعت کار روزانه افراد در بنگاه ‌ها و واحد‌های مشمول قانون کار کشور 8 ساعت اعلام شده است. مرکز پژوهش‌‌های مجلس اعلام کرد که در خوش‌بینانه‌ترین حالت، ساعت کار مفید در ایران در هر روز تا 2 ساعت است که میزان هفتگی آن به بیشتر از 11 ساعت نمی‌رسد. البته برخی آمار‌های دیگر نیز این میزان را 6 تا 7 ساعت در هفته برآورد کرده‌اند. با این حال میزان ساعت کار مفید هفتگی در ژاپن 40 تا 60 ساعت و در کره جنوبی نیز 54 تا 72 ساعت برآورد می شود.  جدول وضعیت ساعات کار مفید در 11 کشور جهان از این قرار است:

 


با اینکه در آموزه ‌های دینی و توصیه ‌های پیامبر(ص) و امامان معصوم(ع) مقوله کار در زندگی هر فرد از جایگاه ویژ‌ه‌ای برخوردار است و گونه‌ای عبادت به شمار می‌رود اما آمار‌ها نشان می دهند که فرهنگ از زیر کار در رفتن بر فرهنگ کار کردن غلبه یافته و این در حالی است که امام علی(ع) درباره تقسیم اوقات می فرماید:
«مؤمن وقت خویش را سه بخش مى‏کند: [1] بخشى که در آن با پروردگار خویش مناجات (و او را عبادت) کند؛ [2] بخشى که در آن به‏ دنبال تأمین معاش خویش رود؛ [3] و بخشى که به خلوت (و استراحت) بپردازد، تا از آنچه حلال و زیبنده است لذّت ببرد».
گرچه در بیان نورانی آن حضرت تصریح نشده است که برای هر دسته از وظایف چند ساعت اختصاص داده شود ولی به نظر می رسد اوقات شبانه روز را به سه ساعت مساوی تقسیم کردن مناسب و موافق سرشت بیش تر انسان ‌ها باشد؛ یعنی باید برای خواب، خوراک و دیگر لذت ‌ها 8 ساعت، انجام دادن کار‌های روزانه برای تهیه معاش 8 ساعت، و برنامه ‌های عبادی و ارتباط با خدا نیز 8 ساعت باید تنظیم شود.
کاهش کار مفید معلول عوامل متعددی است که به نظر می رسد موراد زیر برخی از آن عوامل باشند.
1. نهادینه نشدن فرهنگ عمومی کار در جامعه و یا بی توجهی به فرهنگ کار؛
2. فقدان نیروی متخصص؛ یکی از ملاک ‌های محوری پذیرفتن مسئولیت (در کنار سایر ملاک ها) داشتن تخصص و کاردانى در زمینه آن مسئولیت است. دستیابی به نتیجه مطلوب در گرو تخصص و کاردانی است و طبعاً فقدان آن، دستیابی به نتیجه را با مشکل مواجه می کند. در قرآن کریم از زبان حضرت یوسف(ع) می خوانیم:
«قالَ اجْعَلْنی‏ عَلى‏ خَزائِنِ‏ الْأَرْضِ إِنِّی حَفیظٌ عَلیمٌ» (یوسف/55).
«[یوسف‏] گفت: «مرا بر خزانه‏هاى این سرزمین بگمار، که من نگهبانى دانا هستم.»
آن حضرت در معرفی خود بر دو ویژگی، «حفیظ» و «علیم» تکیه نمود که اولی بر امانتداری و متعهد بودن ایشان و دومی بر آگاهی و تخصص اشاره دارد. مقوله «تخصّص» براى کارکنان هر جامعه، چه در سطح مدیران کلان و چه در سطح مدیران خُرد و کارشناسان، به منظور پیشرفت علمى و صنعتى و دستیابی به اهداف بسیار، اهمیت دارد. از این رو علاوه بر آنکه عقل بر اهمیت علم و شناخت و مهارت در کار تأکید دارد، تعالیم و احادیث اسلامى نیز به این مسئله توجه کرده است؛ زیرا تخصص و برخورداری از دانش، یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت و برای رسیدن به کار شایسته، امری اجتناب‌ناپذیر است. کسانی که با تصمیم گیری ‌های لحظه‌ای و بدون کسب آگاهی لازم دست به کاری می زنند در غالب موارد ـ اگر نگوییم در همه موارد ـ دچار شکست می شوند. امام صادق(ع) فرموده است:
«هر صنعتگرى ناگزیر باید از سه خصوصیت برخوردار باشد تا کار او رونق یابد، یکى اینکه در کار خویش ماهر باشد...».
3. ضعف مدیریتی؛ این حالت می تواند دلایل مختلفی داشته باشد که یکی از آنها حاکمیت «رابطه محوری» بر «شایسته محوری» است. وجود چنین وضعیتی نه‌تنها به‌خودی‌خود مشکل آفرین است، بلکه حتی می تواند انگیزه همکاری افراد مجموعه را با مدیر ضعیف و ناکارآمد، کمرنگ نماید و در نتیجه، فقدان کار مفید را رقم بزند.
4. نیروی کار مازاد بر نیاز؛ اگرچه یکی از وظایف دولت، اشتغال زایی و فراهم نمودن زمینه ‌های کاری برای افراد جامعه است، اما نباید منابع انسانی به کار گرفته شده بیش از اندازه نیاز باشد؛ زیرا وقتی کاری که از عهده یک نفر برمی‌آید به سه نفر واگذار شود گاه موجب سرگردانی آنان و گاه موجب از زیر کار در رفتن می شود.
5. پایین بودن موقعیت شغلی نسبت به سطح شخصیتی و تحصیلات؛ در انتخاب و چینش منابع انسانی باید دقت لازم انجام گیرد؛ زیرا اگر بین سطح شخصیتی، تحصیلی و مهارتی یک فرد و شغلی که در آن به کار گرفته شده است توازن برقرار نباشد این حالت می تواند او را بی انگیزه و زمینه را برای عدم ارائه کار مفید فراهم نماید.
6. پایین بودن حقوق و دستمزد و فقدان رضایت شغلی؛ گاه گفته می‌شود 60 درصد مردم از شغل خود راضی نیستند یا آینده روشن شغلی برای خود نمی‌بینند. در چنین شرایطی، نارضایتی شغلی بر میزان کار مفید تأثیر می نهد؛ زیرا این افراد به صرف اینکه از شغل خود ناراضی هستند آن را ر‌ها نمی کنند، بلکه خود را مجبور به ادامه آن می دانند و در چنین وضعیتی نباید ارائه کار مفید را از آنان انتظار داشت.

پایش سبک زندگی، سال اول، شماره 5، دی 1393، صفحات 44-49.