بازخوانی ماهیت روح و نظام معرفتشناسی در قرآن؛ رویکردی نوین به سبک زندگی
کتاب «معرفتشناسی در قرآن» اثر دکتر محمدتقی فعالی، فراتر از یک اثر کلاسیک، قوای ادراکی انسان را به دقت کالبدشکافی میکند. نویسنده در صفحه ۶۰ این کتاب، جایگاه «روح» را به عنوان کانون تفکر و دستگاه روانی بشر تبیین میکند.
در این دیدگاه، روح صرفاً یک موجود انتزاعی نیست، بلکه ریشه و منشأ آگاهی و فکر است. در دنیای مدرن که رسانهها و تکنولوژیهای نوظهور به دنبال دستکاری در «نظام روحی و فکری» انسان برای تغییر سبک زندگی هستند، بازگشت به معرفتشناسی قرآنی ضرورتی دوچندان مییابد. دکتر فعالی در این اثر استدلال میکند که شناخت ساحتهای لطیف روح، تنها راه صیانت از اصالتِ فکر در برابر هجمههای رسانهای و تغییرات تحمیلی در سبک زندگی است.
خبر مرتبط: معرفتشناسی در قرآن اثر استاد محمد تقی فعالی منتشر شد
تمایز روح از ساحت مادی وجود
آیا روح صرفاً یک مفهوم انتزاعی است یا کانون اصلی دستگاه معرفتی انسان محسوب میشود؟ در دنیای مدرن، ابزارهای رسانهای لایههای عمیق فکری بشر را هدف قرار دادهاند. به همین دلیل، بازخوانی ماهیت روح در قرآن ضرورتی راهبردی یافته است. ما در این مقاله، دیدگاههای دکتر محمدتقی فعالی در کتاب «معرفتشناسی در قرآن» را بررسی میکنیم. تمرکز اصلی ما در این نوشتار، بر موضوع تجرد روح و نقش حیاتی آن در شکلگیری سبک زندگی است.
در بخشی از این نگاشته، با استناد به مبانی دینی، ماهیت روح در قرآن به عنوان موجودی مجرد و فرامادی تعریف میشود. در واقع روح از سنخ عالم خلق (ماده) نیست، بلکه از سنخ «عالم امر» به شمار میرود. دکتر فعالی در تبیین این نکته تأکید دارند که روح، حقیقتِ بنیادین انسان است. از آنجا که این حقیقت پیوندی مستقیم با اراده الهی دارد، از ویژگی ثبات و بقا برخوردار است. همین ویژگی برتر، روح را از تغییرات ناپایدار مادی کاملاً متمایز میسازد.
«برای مطالعه عمیقتر پیرامون چالشهای انسان در دنیای امروز، مقاله [راز آرامش پایدار در زندگی مدرن] را بخوانید.»
در ادامه این تحلیل، روح به عنوان کانون درک و معرفت معرفی میشود که فراتر از فعل و انفعالات فیزیکی بدن عمل میکند. بر این اساس، تعریف روح در اندیشه قرآنی صرفاً یک بحث کلامی نیست، بلکه تبیینکننده این واقعیت است که هویت واقعی انسان در گرو صیانت از این گوهر قدسی است؛ گوهری که منشأ اصلی آگاهی، انتخاب و شکلگیری بنیانهای فکری بشر در مواجهه با جهان پیرامون به شمار میرود.
جایگاه روح در نظام معرفتی قرآن
برخلاف دیدگاههای مادیگرایانه که آگاهی را صرفاً واکنشی فیزیکی و شیمیایی در مغز میدانند، قرآن کریم بر جنبه فراطبیعی و لطیف وجود انسان تأکید دارد. دکتر فعالی در کتاب خود (صفحه ۶۰) اشاره میکنند که روح، حقیقت فراگیر و فرامادی آدمی است. این حقیقت بر تمام کنشهای معرفتی انسان سایه میاندازد.
روح، فکر و چالش مدرنیته
یکی از بدیعترین نکات در اندیشه دکتر فعالی، پیوند میان ساحت روانی و قوه تفکر است. روح به عنوان ریشه آگاهی، ابزاری است که انسان به وسیله آن به «تعقل» و «تفقه» میپردازد. نکته استراتژیک: در عصر حاضر، رسانهها با دستکاری در ورودیهای حسی، سعی در بازمهندسی نظام روحی انسان دارند. اگر روح را کانون فکر بدانیم، صیانت از سبک زندگی اسلامی بدون شناخت عمیق از ماهیت روح ممکن نخواهد بود.
خبر مرتبط: معرفتشناسی در قرآن اثر استاد محمد تقی فعالی منتشر شد
نتیجهگیری و کاربرد در زندگی امروز
شناخت روح به ما کمک میکند تا در برابر هجمههای فرهنگی، هویت فکری خود را حفظ کنیم. اساتید در فایلهای آرشیوی مؤسسه آلیاسین تبیین میکنند که سبک زندگی، بروندادِ لایههای زیرین معرفتی است. در واقع این لایهها در «روح» ریشه دارند.
کتاب «معرفتشناسی در قرآن» یکی از آثار برجسته دکتر محمدتقی فعالی است که به همت مؤسسه فرهنگی هنری سبک زندگی آلیاسین و انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه به چاپ رسیده است. این اثر با نگاهی نو و پژوهشی، به بررسی مبانی شناخت، قوای ادراکی انسان و جایگاه روح در نظام معرفتی اسلام میپردازد.
مشخصات شناسنامهای کتاب:
پدیدآور: دکتر محمدتقی فعالی
ناشر: نشر آلیاسین
موضوع: قرآن، معرفتشناسی، روانشناسی مذهبی
تعداد صفحات: 508 صفحه
خلاصه محتوا: این کتاب تلاش میکند تا با تکیه بر آیات وحی، دستگاه فکری انسان را کالبدشکافی کرده و نقش بنیادین روح را در صیانت از هویت فردی و اجتماعی تبیین کند. مطالعه این اثر برای پژوهشگران حوزههای علوم انسانی، جامعهشناسی و سبک زندگی اسلامی بسیار راهگشا است.
برای مطالعه بیشتر درباره سبک زندگی، به بخش [مقالات سبک زندگی] مراجعه کنید.
