توحید صدوق: جلسه سوم (صوت و متن)

استاد: دکتر محمدتقی فعالی (صوت و متن)

توحید صدوق                            استاد دکتر فعالی              جلسه سوم   18/ 8/ 1393

به توحید از چهار منظر می‌توان نگریست؛ توحید کلامی، توحید فلسفی، توحید قرآنی و توحید عرفانی. (در جلسات پیش توحید کلامی و فلسفی بحث شد. هم‌اکنون با نگاه قرآنی به توحید پرداخته می‌شود.)

نگاه قرآنی به توحید

توحید در قرآن حول محور خدا مطرح می­شود. امّا در اینجا سؤالی مطرح است که خدا کیست؟ اگر خدا مهمترین مسأله جهان هستی است. این سؤال بنیادی­ترین سؤال می‌باشد.

روش صحیح پاسخ به این سؤال این است که از خداوند در مورد خودش سؤال پرسیده شود. آیا خدا به این سؤال پاسخ گفته است؟ اگر پاسخی به این سؤال داده است در کجا گفته؟ باید در پاسخ به این پرسش جواب مثبت داد. آری خداوند  در آخرین کتاب خود که قرآن می­باشد پاسخ این پرسش را بیان نموده است. خداوند در اولین آیه از قرآن، خود را این چنین توصیف نموده است:

بسم الله الرحمن( به نام خداوندی که بخشنده است) الرحیم (عطا بیشتر)، الحمدلله رب العالمین (مدبّر کل عالم می‌باشد) مالک یوم الدین (مالک جهان هستی است).

به طور خلاصه می‌توان گفت «خداوند ذاتی است که دارای اسماء و صفات می ­باشد». این اسماء و صفات در جای جای آیات قرآن مخصوصاً در آخر آیات آمده است. مانند «مِنْ لَدُنْ حَکیمٍ عَلیمٍ»(نمل/6)؛ «وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ»(بقره/255)؛ «وَ اللَّهُ عَلىَ‏ کلِّ  شىَ‏ءٍ قَدِیرٌ»(مائده/17)؛ «إِنَّ رَبَّکَ هُوَ الْخَلاَّقُ الْعَلیمُ»(حجر/86).

در یک کلام می‌توان چنین گفت که خداشناسی یعنی شرح الاسماء.

نکته قابل توجه اینکه علماء گذشته سه رویه جالب داشته­اند. معمولاً سر الصلاه، چهل حدیث و شرح الاسماء (خداشناسی) می­نوشتند. از بین علماء زمان حاضر که این سه رویه را با هم دارا بوده است، حضرت امام(ره) می‌باشند. ایشان هم کتاب سرّالصلاهدارند، هم کتاب چهل حدیث را به رشته تحریر در آورده‌اند و همچنین کتاب شرح دعای سحر در توصیف و شرح اسما و صفات الهی دارند.

سؤال دیگری که مطرح است این که  شناسنامه خدا کجاست؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت اگر بخواهیم به شناسنامه خدا پی ببریم باید به سراغ دعای جوشن کبیر برویم.

نکته اول: یکی از ویژگی­های اسماء الهی، حسنی است یعنی احسن است، خلقت براساس اسماء خدا شکل گرفته است. مبدأ عالم اسماء، حسنی است پس خلقت احسن است.

با این بیان، توحید یعنی تک تک اسماء حق واحد و مختص ذات باری تعالی می‌باشد.

در اینجا نکته‌ای قابل اشاره است که فرق صفت و اسم در چیست؟ صفت وقتی با ذات جمع شود اسم را تشکیل می‌دهد. مانند علم + ذات = علیم؛ قدرت + ذات = قدیر، قادر. در اسم، صفات لحاظ است امّا در صفت، ذات لحاظ نیست.

مشهور است که خداوند جلّ و علاّ دارای 999 اسم و صفت غیر تکراری می­باشد.

نکته دوم: اسماء الهی به سه صورت استعمال شده‌اند؛ گاهی فرد و تک کلمه‌ای می‌باشد مانند: ربّ، الرحمن، الرحیم، گاهی ترکیبی بوده مانند: احکم الحاکمین، ارحم الراحمین، و در پاره‌ای موارد اسماء الهی به صورت توصیفی و جمله تامّه می‌باشد. مانند:

إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیْئاً أَنْ یَقُولَ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ(یس/82)

در این آیه سه فعل به خدا نسبت داده شده است. أَرادَ ، یَقُولَ و کُنْ«اراد»یعنی اراده کرده، «یقول»یعنی می‌گوید و کُنْ یعنی ایجاد شو. بین این سه فعل ارتباطی برقرار است. رابطه «کُنْ» و «یَقُولَ» این همانی می‌باشد. یعنی وقتی داره میگه داره میشه. از طرف دیگر بین «یَقُولَ» و «أَرادَ» هم رابطه این همانی است. یعنی وقتی اراده می‌کنه داره میگه. نتیجه اینکه رابطه بین «کُنْ» و «أَرادَ» این همانی است.

کل این آیه یک اسم خداست که همان «مرید»است. این اسم الهی یک مظهر دارد و آن انسان کامل و ولی مطلق الهی است.

مطالب مرتبط

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.