توحید صدوق: جلسه پنجم (صوت و متن)

استاد: دکتر محمدتقی فعالی (صوت و متن)

توحید صدوق             استاد دکتر فعالی             جلسه پنجم       مورخ 9/9/ 1393

به توحید از چهار منظر می‌توان نگریست؛ توحید کلامی، توحید فلسفی، توحید قرآنی و توحید عرفانی. (در جلسه گذشته دو نوع توحید از نگاه قرآن یعنی توحید خالقیت و توحید علم بحث شد و اکنون ادامه بحث در انواع توحید از نگاه قرآن)

توحید سوم: توحید ربوبیّت، توحید تدبیر

یکی از اسماء زیبای خدا ربّ است. چنان‌که تمام اسماء خدا یگانه است و ربّ هم که یکی از اسماء خداست، یگانه و تک است. با توجه به کتب لغت ربّ یعنی مالک و مدبّر. با قطع نظر از مفهوم اول می­توان گفت ربّ به گفته قرآن یعنی مدبّر. مدیر عالم یک موجود بیش نیست و آن حضرت حقّ است.

با توجه به این معنی که خداوند مدبّر عالَم یعنی تدبیر کننده عالَم است سؤالاتی به ذهن می‌آید:

سوال اول: هر مدبّری باید هدف داشته باشد، و خداوند که مدبّر این عالَم است هدف دارد. هدف خدا از این عالَم چیست؟

سؤال دوم: خداوند برای برای اجزاء و کل عالَم نقشه دارد. نقشه­ های خدا چیست؟

سؤال سوم: روش‌ها و شیوه ­های خدا برای تدبیر عالَم چیست؟

سؤال چهارم: ابزارهای خداوند برای تدبیر عالَم کدام است؟ در پاسخ به این سؤال باید مختصراً گفت مهمترین ابزار جهان خود جهان است. خداوند برای تدبیر زن از مردش استفاده می‌کند و برای تدبیر مرد از همسرش.

سؤال پنجم: اگر خدا برای من نقشه دارد پس چرا به من گفته برای خودت نقشه بکش؟

سؤال ششم: اگر من برای خودم نقشه ریخته­ام چرا بیش از 10 درصد نقشه­های من برای آینده محقق نمی­شود؟

مختصراً در رابطه با این سؤال باید گفت خواسته ­ها دو دسته ­اند؛ یا اصلاً تحقق پیدا نمی‌کند و  یا اندکی از آن محقق می‌شود. قدر جامع اینکه اکثرخواسته‌ها بدلیل تعارض نقشه‌های فرد با نقشه­ های عالَم محقّق نمی‌شود؛ زیرا خواسته‌های کل عالم بر خواسته‌های فرد مقدم می‌باشد.

سؤال هفتم: آیا راهی برای فهمیدن نقشه خدا  نسبت به من وجود دارد؟

رابطه توکل و توحید ربوبیّت

یکی از ارزشمندترین مفاهیم قرآنی مفهوم توکّل است. توکل مفهومی است که به اسم ربّ گره خورده است. توکّل یعنی اعتماد به تدبیر و نقشه خالق.

سؤال اینکه چه زمانی می­خواهید خداوند  آینده شما را تدبیر کند و به صورت خاص تدبیر شما را  به دست ­گیرد؟ شرطش آن است که شما به جای تدبیر آینده ،سعی کنید انسان خوبی باشید. آن زمان خداوند آینده شما را  تدبیر می‌کند.

مثلاً اگر کسی به شما ظلمی کرد شما طبعاً دفاع می­ کنید، دفاع کردن یک نوع تدبیر کردن است. خداوند می ­فرماید: اگر به کسی ظلمی برسد یا خود دفاع می­ کند یا به من واگذار می­ کند:

إِنَّ اللَّهَ یُدافِعُ عَنِ الَّذینَ آمَنُوا إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ کُلَّ خَوَّانٍ کَفُورٍ (حج/38)

اگر تدبیر ظلمِ ظالم را به خدا واگذار کردید، این عمل یکی از مصادیق اعتماد کردن به تدبیر خدا می‌باشد. هر چند مقاومت در برابر جور ظالم لازم باشد.

نکته اینکه ما انسان‌ها به پدر پولدار مهربان اعتماد می­ کنیم و به تدبیرهایش تکیه می­ کنیم امّا به خداوندی که می­ گوییم، علیم و قدیر است تکیه نمی­ کنیم.

خلاصه اینکه توحید ربّ یعنی ربوبیّت از آن موجود واحد است و طبعاً بندگان به تدبیر خدا اعتماد می­کنند. پس اسم ربّ با مفهوم زیبای توکّل در هم تنیده است. کسی متوکل است که خدا را به عنوان ربّ بشناسد.

مطالب مرتبط

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.