جایگاه ایران در تخریب محیط زیست

نویسنده: حمید فلاحتی

جایگاه ایران در تخریب محیط زیست

بی توجهی به محیط زیست باعث شد که در فاصله سال های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲ رتبه ایران در این حوزه ۳۶ پله سقوط کند. این مسأله، ناشی از عوامل متعددی نظیر آلودگی هوا، پدیده ریزگردها و دست اندازی به جنگل ها، مراتع و … است؛ به گونهای که دکتر مجید مخدوم، استاد دانشگاه و مدیر گروه برنامه ریزی دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران درباره شاخص های محیط زیست ایران و جهان گفته است: شاخص های جهانی بر مؤلفه هایی استوار است که یکی از مؤلفه های مهم آن محیط زیست است. در نتیجه باید بررسی شود که این شاخص چه وضعیتی دارد، چقدر تخریب شده، دارای چه میزان فرسایش است، چه اتفاقات ناگوار انسانی بر محیط زیست فشار وارد کرده و همچنین چقدر مردم میتوانند در برابر ناهنجاری هایی که در محیط زیست رخ میدهد با آن سازگار باشند و خود را با شرایط زیست محیطی تطبیق دهند تا بتوانند مشکلات را حل کنند، از طرفی چقدر مردم آمادگی دارند به کنوانسیون جهانی که روی مسائل محیط زیست در دنیا منعقد میشود دسترسی داشته باشند تا بتوانند حق خود را بگیرند، ایران دارای محیط زیست و طبیعت بسیار عالی است و از تنوع زیست محیطی بالایی برخوردار است؛ اما متأسفانه میزان تخریب در کشور ما فوق العاده زیاد است .
یک استادیار دانشکده محیط زیست نیز گفت: به طور کلی ما جزو کشورهایی هستیم که پایداری را رعایت نمی کنیم، هنوز گزارش وضعیت زیست محیطی را هم نداریم، در صورتی که در سال ۱۹۹۳ قرار داد امضا کردیم که باید در این باره گزارشی تهیه شود. از وضعیت منابع، هنوز اطلاعات کافی نداریم. در آب خیزداری، جنگل و مرتع مشکل داریم. بررسی ها نشان میدهد مؤلفه های غیرمستقیم همانند آب و هوا، رشد جمعیت و عوامل اقتصادی در تخریب زمین مؤثرند. تغییر کاربری اراضی، یکی از عوامل تخریب محیط زیست است. مهاجرت روستاییان به شهرها، افزایش جمعیت در شهرها و تبدیل روستاها به شهرها و احداث جاده ها و راه های ارتباطی از عوامل مؤثر در تخریب محیط زیست است.
جنگل از مهمترین ثروتهای طبیعی هر کشور و همچنین از مهمترین سامانه های حیات وحش به شمار میرود. طبق برآوردهای انجام شده درباره سطح جنگلهای کشور متأسفانه ظرف ۴۵ سال حدود ۳۵ درصد کل پوشش جنگلی نابود شده است.
در سال ۵۸ بیش از ۱۸ میلیون هکتار جنگل در کشور وجود داشته است؛ ولی آمار رسمی آن هماکنون ۱۲میلیون هکتار برآورد میشود؛ اما فائو بر اساس عکسهای فضایی که در اختیار دارد، میزان جنگل های ایران را تنها ۷ میلیون هکتار برآورد میکند که به گفته یک مقام مسئول در سازمان جنگل ها در کمتر از ربع قرن، حدود دو سوم جنگل ها از بین رفته است. بخش قابل توجهی از جنگل های شمال کشور که قدیمیترین جنگل های دنیاست ۳ میلیون سال قدمت دارد؛ ازاینرو ایران تنها با دو دهم درصد از سهم اقتصاد جهانی، جایگاه دهمین تخریب کننده محیط زیست را دارد.
اما یک مدرس دانشکده محیط زیست نیز مشکلات محیط زیست را در ایران، فراتر از بحران و تبدیل شده به بیماری دانست و گفت: مسأله اکوسیستم در کشورمان، فراتر از بحران و به مرحله یک بیماری رسیده است. مشکلات محیط زیست در ایران به برخی مناطق و استانها محدود نمیشود؛ اما تخریب و معضلات اکوسیستمی در برخی مناطق نظیر خوزستان بیشتر از استانهای دیگر، خود را نمایان میکند و از میان ۱۴۶ کشور، وضعیت ایران در این زمینه در رتبه ۱۳۲ قرار دارد.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز به صراحت اعلام کرد: محیط زیست ایران رو به نابودی است. ابتکار گفته است: تأثیر ایران از تغییرات آب و هوایی و گرمایشی زمین، کشور را با بحران محیط زیستی مواجه کرد، که آثاری همچون کم آبی، خشک شدن تالاب ها و افزایش دما را به همراه داشته است و نمیتوان به راحتی از آنها عبور کرد.
طبق برآورد بانک جهانی، تخریب محیط زیست، کاهش ۵ تا ۱۰درصدی تولید ناخالص داخلی را به دنبال دارد. سازمان جنگل ها در اواسط سال ۲۰۱۳ اعلام کرد که بیش از دو سوم خاک ایران که در حدود ۱۱۸ میلیون هکتار میشود به سرعت در حال تبدیل شدن به بیابان است که این مشکل، کشور ما را تهدید میکند.
برخی فعالان محیط زیست، مشکل فرهنگی و ضعف فرهنگ سازی را علت مهمی در حفاظت نشدن از منابع طبیعی میدانند و معتقدند هم اکنون در ایران، مشکل مدیریتی وجود ندارد. قائم مقام پیشین سازمان محیط زیست کشور، مهمترین مشکل محیط زیست ایران را مشکل فرهنگ سازی دانست و گفت: برای حل مشکلات محیط زیست، به مشارکت مردم نیاز داریم. اگر مردم دانش زیست محیطی بالا، آگاهی کافی و رویکرد صحیح درباره محیط زیست داشته باشند، قطعاً به تخریب آن حساسیت نشان میدهند.
به هر حال محیط زیست فقط یک واژه نیست، یک زندگی است که آب و هوا، خاک و… آن را شکل میدهد. کلاف زیست انسان و طبیعت، چنان در هم گره خوردهاند که هر آسیب و صدمه ای بر محیط زیست تأثیر مستقیم و اثرات منفی بر حیات انسان ها و نسل های آینده خواهد گذاشت. پس باید محیط زیست را بیش از پیش با فرهنگ سازی و اطلاع رسانی پاس بداریم؛ زیرا با آن نفس میکشیم.

پایش سبک زندگی، شماره هشتم، مرداد ماه ۱۳۹۴، صفحات ۱۰۲-۱۰۴.

مطالب مرتبط
ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.