راهکارهای مقابله با خودکشی

اگر به این اصل ایمان و اعتقاد داشته باشیم که هیچ‌کس فطرتاً و ذاتاً منحرف متولد نمی‌شود و اگر بپذیریم که پیشگیری مهم‌تر از درمان است؛ پس باید با در نظر گرفتن اصول و ارزش‌های حاکم بر روح جامعه و با هدف مبارزة بنیادی و ثمر‌بخش با انحراف‌ها و آسیب‌های اجتماعی از جمله خودکشی و اقدام به آن، برای سالم‌سازی جامعه در تلاش و تکاپو باشیم. در این راستا برخی راهکارها که در منابع دینی-پژوهشی آمده است عبارت از موارد زیر هستند:

۱)    باورهای اسلامی معنابخش زندگی

سبک زندگی بی‌معنا و پوچ و بی‌هدف بستر مناسبی برای خودکشی است. برخی روان‌شناسان بزرگ در مورد نقش دین در ایجاد معنای زندگی سخن گفته‌اند. ویلیام جیمز، ایمان مذهبی را نیرومندترین وسیلة حمایت علیه خودکشی می‌داند. او معتقد بود که خودکشی یک «بیماری مذهبی» است و یکی از آثار دین‌داری را احساس معنای جدید برای همة امور می‌داند. یونگ دین‌داری را موجب شفای دردها و اختلال‌های روحی و روانی انسان می‌داند و معتقد است خلاً آن سبب بیماری می‌گردد… ویکتور فرانکل، دامنه و محتوای ناخودآگاه جمعی یونگ را عمیق‌تر و وسیع‌تر می‌بیند و آن را ناخودآگاه وجودی، روحی تعریف می‌کند که در عمق، در محور یا محتوای اصلی آن یک نیروی متعالی، خدا، قرار دارد: خدای ناخودآگاه.
باورهای اسلامی نقش مهمی در ایجاد معنای زندگی و  سبک زندگی صحیح دارند؛ زیرا دین منبع مهمی برای معنابخشی به زندگی بشر است و می‌تواند مانع از پوچی و بدبینی شود. تقویت ارزش‌های دینی و تلاش برای پای‌بند کردن افراد به انجام اعمال مذهبی در جامعه سبب می‌شود تا افراد هنگام احساس پوچی و یأس و ناامیدی، از رحمت الهی غافل نشوند و خداوند را حامی خود بدانند. علاوه بر آن، تقویت اعتقادات دینی سبب می‌شود تا افراد، خودکشی را از نظر دینی گناهی نابخشودنی بشناسند که اقدام‌کننده از رحمت الهی دور می‌شود و خداوند را ناظر بر اعمال خود بدانند و تمایل به خودکشی را در آنان کاهش دهد.
برخی از باورهای معنی‌ساز اسلامی در زندگی انسان دین‌دار به شرح زیر است.

الف) موهبت زندگی

از دیدگاه اسلام، زندگی موهبتی الهی و زمینه‌ساز تقرب انسان به‌سوی خداوند است. پس همچون دیگر نعمت‌ها نیاز به سپاس‌گزاری و قدرشناسی دارد. خداوند امکانات بسیاری را در زندگی در اختیار انسان قرار داده و وظیفة انسان را عبادت ذکر کرده است که راه تقرب به سوی خداوند است. خودکشی می‌تواند هدر دادن موهبت حیات باشد. بر اساس نظر قرآن چگونگی استفاده از نعمت‌ها مورد سئوال قرار می‌گیرد: ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ یَوْمَئذٍ عَنِ النَّعِیم (تکاثر/۸)؛ هدر دادن نعمت زندگی ممنوع است: وَ لَا تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِین (انعام/۱۴۱)؛ پس خودکشی از دیدگاه اسلام سبب خسران نعمت زندگی و طی نکردن مسیر کمال، در نتیجه خسران اخروی خواهد شد و مصداق این آیه قرار می‌گیرد: خَسِرَ الدُّنْیَا وَ الاْخِرَةَ ذَالِکَ هُوَ الخُسْرَانُ الْمُبِین (حج/۱۱).

ب) توبه

اعتقاد به بخشش خداوند در افراد با سبک زندگی مذهبی باعث کاهش احساس گناه اخلاقی می‌شود. انسان هنگام ارتکاب لغزش و گناه، از درون خود دچار تشویش و اضطراب می‌شود و درون او ملتهب می‌گردد، با توبه و استغفار آرامش مجدداً به او بازمی‌گردد. توبه یا پشیمانی از لغزش، دارای تأثیر مهمی در آرامش روح انسان است. احساس گناه، سبب احساس کمبود و اضطراب در انسان می‌شود و این احساس به بروز عوارض بیماری‌های روانی منجر می‌گردد. یکی از صفات خداوند در قرآن تواب است (بقره/۳۷) و قرآن به توبه بسیار سفارش کرده است. بر اساس آیات قرآنی نفس لوامه یا سرزنش‌گر انسان بعد از گناه بیدار می‌شود و دعوت به توبه می‌کند. توبه یک عامل بازدارنده از افسردگی و یأس در افراد دین‌دار است، زیرا باعث تخلیة ناراحتی درونی فرد می‌شود و احتمال اقدام به خودکشی به‌خاطر افسردگی تدریجی در او کاهش می‌یابد.

ج‌)    امید و خوش‌بینی

امید به رحمت الهی، نوعی آگاهی حقیقی از خداوند است و موجب می‌شود که شخص امیدوار به خداوند در صف عالمان و عقلاء قرار گیرد، چراکه علم دارد بر بنده‌نوازی و لطف و رحمت خارج از تصور و به همین دلیل هیچ‌گاه از او مأیوس نمی‌‌گردد.
انسان وقتی دارای مشکلی باشد که به‌طور عادی برایش غیرقابل حل باشد، نباید از قدرت و لطف الهی ناامید شود؛ بلکه در همه‌حال باید به لطف و قدرت خداوند امیدوار بود،‌ وگرنه در زمره‌ی گمراهان خواهیم بود. یکی از فواید خوب امید به خداوند، بهره‌مندی از یک نوع آرامش قلبی و روانی است که توان تحمل مشکلات را در انسان افزایش می‌دهد.
در اسلام این باور وجود دارد که ذات مطلق بخشاینده و نسبت به نوع انسان رئوف و مهربان است و اینکه خواست و ارادة نیک خداوند برای همة کسانی که از او اطاعت می‌کنند در حیات آینده در بهشت تحقق خواهد یافت. هر سوره با «به نام خدای بخشایندة مهربان» آغاز می‌شود و نام‌های نود و نه‌گانة خداوند شامل: ولی، غفار، وهاب، رزاق، صبور و… است. اینکه خداوند هنگامی که ما به بی‌راهه می‌رویم بخشنده است ترجیع‌بند همیشگی قرآن است. یأس عبارت است از قطع امید و آرزو و کسی را که بیش از حد، گرفتار یأس و نومیدی است از او در زبان عربی به «آیس» تعبیر می‌شود. قنوط عبارت از قطع امید نسبت به خیبر رحمت. مؤمنین همواره باید امیدوار به رحمت خدا باشند: إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِیبٌ مِّنَ الْمُحْسِنِین (اعراف/۵۶)؛ نومیدی از رحمت و بخشش خداوند گناه کبیره است؛ امید به رحمت خدا و دچار نشدن به یأس هنگام مشکلات نقطة اتکای مهمی است. انسان دین‌دار هنگام گرفتاری‌ها امیدوار و خوش‌بین به فیض الهی است. این باعث سوق نیافتن به افکار ناامیدانه و خودکشانه خواهد شد.

د) آزمایش و ابتلا

در سبک زندگی اسلامی، مسلمانان تعلیم داده می‌شوند که هر لحظه و در هر شرایطی ممکن است در آزمایش الهی قرار گرفته شوند(عنکبوت/۳)؛ آزمایش الهی ممکن است در امور مختلفی باشد ولی موفقیت با اهل صبر است؛( بقره/۱۵۵) سختی‌ها، ناراحتی‌ها و مصایب از نظر فرد دین‌دار شاید یک امتحان الهی باشد که باید در مقابل آن‌ها صبر و تحمل پیشه کند. این بینش عامل مقاوم‌کننده در برابر ناامیدی است.

ه) صبر

یکی از صفاتی که بیشترین نقش را در پیشگیری از خودکشی دارد، صبر و شکیبایی است. اگر فردی صبور باشد، حوادث او را عوض نمی‌کنند و در اراده‌ی پولادین او خللی ایجاد نمی‌کنند. واژة صبر بیش از صد بار در قرآن آمده است. صبر در حقیقت در زمان مواجهه با مشکلات از نشانه‌های فرد مسلمان است. در موقعیت و شرایط مصیبت‌آمیز صبر به معنای اصلاح شرایط است و به‌عنوان نیرومندترین ابزار برای نزدیکی به خداوند و نیز رشد و تزکیة روح است. سختی‌هایی که انسان در طول عمر با آن‌ها مواجه می‌شود و قرآن به آن‌ها اشاره می‌کند از این دیدگاه به معنی نزدیک شدن به خدا تلقی می‌شوند. آموزش صبر به افراد دین‌دار نقش مؤثری در سختی‌ها و مشکلات ایفا می‌کند.
خداوند در سوره‌ آل عمران، آیه‌ی ۱۴۶ می‌فرماید: …خدا صابران را دوست دارد؛ و همچنین در سوره‌ انفال، آیه‌ ۴۶ می‌فرماید: … صبر کنید که خدا با صابران است.
امام علی ۷ می‌فرمایند: صبر، نیکوترین خصلت ایمان و ارجمندترین خوی انسان است. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: در صبر بر ناملایمات، خیر بسیاری نهفته است.
با توجه به آیات و کلام معصومین درباره‌ اهمیت صبر و اینکه از نشانه‌های ایمان بوده و کسی که صبر ندارد ایمان او کامل نیست؛‌ روشن می‌شود، کسی که ایمان دارد هرگز خودکشی نمی‌کند. نتیجه آن‌که ‌فردی که دست به خودکشی می‌زند، قبل از معدوم کردن خود ایمانش خدشه‌دار می‌گردد.
ایوب از فرزندان لاوی بن یعقوب و از انبیاء و امرای معروف عرب بود. مردی ثروتمند و نیکوکار بود. هزار میش و بره و سه هزار شتر و پانصد جفت گاو نر و پانصد ماده‌الاغ داشت. تا اینکه امتحان الهی بر ایوب نازل گشت و خداوند خواست ایوب را بیازماید. پس مال او برفت، فرزندانش هلاک گشتند و بدبختی بر او چیره گشت. همه‌چیز را از دست داد، ‌ولی او در مقابل همه‌ گرفتاری‌ها و بلاها، ‌صبر و شکیبایی نمود و پاداش آن را گرفت.

و) توکل

توکل تفویض امر به کسی است که بدان اعتماد باشد؛ نیز به معنای واگذاری امور شخص است به مالک خود و اعتماد بر وکالت او. توکل و ایمان به خداوند مردان و زنان را از مصائب زندگی نجات می‌بخشد و به‌عنوان خواست و مشیت اسرارآمیز الهی پذیرفته می‌شود. ازاین‌رو، در مرگ محبوب، مؤمن این آیة قرآن را تلاوت می‌کند: «انا لله و انا الیه راجعون». در باور اسلامی، توکل به خدا راهگشای سختی‌ها است: «وَ مَن یَتَوَکَّلْ عَلىَ اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُه» (طلاق/۳). این باور اسلامی در هنگام مصایب مانع از نومیدی است و نقش بازدارنده در ایجاد افکار خودکشانه دارد.

ز) یاد مرگ و آخرت

بر اساس دیدگاه اسلام، زندگی در این دنیا موقتی و گذر است: «وَ مَا الْحَیَوةُ الدُّنْیَا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الاْخِرَةُ خَیْرٌ لِّلَّذِینَ یَتَّقُونَ أَفَلَا تَعْقِلُون» (انعام/۳۲)؛ مرگ پایان زندگی در این دنیا است و هر انسانی این راه را در پیش دارد. «کُلُّ نَفْسٍ ذَائقَةُ الْمَوْتِ ثُمَّ إِلَیْنَا تُرْجَعُون» (عنکبوت/۵۷). اعتقاد به زندگی پس از مرگ و نظام جزا و پاداش باعث معناداری زندگی و مانع احساس پوچی و بی‌نتیجه بودن زندگی می‌شود. مرگ یادآور موقتی بودن دنیا و اشیای موجود در آن است. انسان وقتی این سبک زندگی را پذیرفت به امور دنیوی کم‌تر وابسته می‌شود. اعتقاد قلبی به موقت بودن زندگی از وابستگی به آن می کاهد و در فراق نعمتی که از دست می‌دهد مأیوس و نومید نمی‌شود. گاهی خودکشی به علت ناراحتی شدید ناشی از فقدان امر دنیایی است که بسیار به آن وابستگی وجود دارد.

ح‌)    ارتباط با خدا

نیایش و ذکر که راه ارتباط با وجود برتر است، جزء جدایی‌ناپذیر ادیان است. به نظر هایلر، نیایش مهم‌ترین و واضح‌ترین جلوة ایمان دینی است. یاد خدا در حالات و اوقات و اشکال مختلف وقتی تداوم داشته باشد و قلب انسان دین‌دار با آن مأنوس شود مانع ترس و اضطراب، بلکه سبب آرامش و اطمینان می‌شود، همان‌طور که در قرآن هم به آن اشاره شده است: «الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» (رعد/۲۸)؛ نیایش و دعا کارکرد روانی دارد. روان‌پزشکان بر این مطلب اتفاق‌نظر دارند که بیرون ریختن انگیزة پریشانی‌ها و بحران‌های روانی نزد دوستی صمیمی بخش عمدة درمان بیماری‌های اعصاب است. در عبادت خدا می‌توان، چنین کارکردی را هم دید؛ یعنی نوعی تداعی آزاد در مقابل خداوند. همان عملی که یعقوب (ع) در غم فراق فرزندش کرد: «قَالَ إِنَّمَا أَشْکُواْ بَثِّى وَ حُزْنىِ إِلىَ اللَّهِ» (یوسف/۸۶). ذکر خدا سبب آرامش و قوت قلب دین‌دار در هنگام سختی‌ها می‌شود و مانع از سوق یافتن او به ناامیدی و افسردگی می‌شود، در نتیجه راه افکار خودکشانه را سد می‌کند.

ی) قضا و قدر

ایمان به قضا و قدر یکی از عقاید مهم اسلامی است. «وَ خَلَقَ کُلَّ شَیْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِیرًا» (فرقان/۲)؛ حوادث تحت ارادة خداوند هستند: «مَا أَصَابَ مِن مُّصِیبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَ مَن یُؤْمِن بِاللَّهِ هْدِ قَلْبَهُ وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَىْءٍ عَلِیم» (تغابن/۱۱)؛ ایمان به قضا و قدر که شامل حوادث و مسائل زیادی در زندگی انسان می‌شود، در هنگام ابتلا به ناراحتی‌ها و گرفتاری‌ها و مصایب باعث آرامش انسان می‌شود و از سوق یافتن او به پوچی و افسردگی و یأس جلوگیری می‌کند؛ زیرا حکمت و ارادة الهی را بر امور حاکم می‌داند نه اتفاقات و تصادفات را و در نتیجه به رضایت باطنی می‌رسد. دورکیم در مورد جوامع مسلمان تحقیق آماری و تجربی انجام نداد؛ ولی معتقد است که ایمان به قضا و قدر در کاهش خودکشی مسلمانان مهم است و برخی عبارات اسلامی مرتبط با قضا و قدر را نقل می‌کند: «بشر به خواست خداوند مطابق کتابی که پایان زندگیش را تعیین می‌کند، می‌میرد»؛ «ما مقرر داشتیم که مرگ پی در پی به سراغ شما بیاید، هیچ‌کس نمی‌تواند بر ما سبقت جوید» هیچ‌چیزی بیشتر از خودکشی با روحیة تمدن اسلام منافات ندارد؛ زیرا فضیلتی که بالاتر از هرچیز برای انسان در نظر گرفته شد، اطاعت محض از ارادة باری تعالی و تسلیم در برابر خواست اوست که موجب می‌شود تحمل هر نوع مشکلی را داشته باشد. ازاین‌رو خودکشی که نوعی رفتار سرکشی‌کننده است تنها می‌تواند به‌عنوان گناه کبیره در کوتاهی از وظایف اساسی فرد تلقی شود.

ک) ایمان به خدا

ایمان با یقین مساوی است و غالباً اگر به حکمی یقین بیابیم، در حقیقت به آن ایمان واقعی می‌آوریم. اگر موفقیت، آرامش و لذت در زندگی را طالب هستید، بدانید که به جز با خدا بودن راه دیگری ندارد. انسانی که سبک زندگی خود را براساس دستورات و فرمان‌های خدا شروع و تنظیم می‌کند، یقیناً به آن‌چه مورد خواسته اوست می‌رسد و اگر هم چیزی را خواست و به آن نرسید، یقین دارد که این نرسیدن به سود و مصلحت اوست. انسانی که سرلوحه‌ زندگی خود را اطاعت و عبادت خدا قرار می‌دهد،‌ به موقعیتی می‌رسد که همه‌چیز و هر مرحله‌ای از زندگی او با همه‌ پستی و بلندی‌های آن زیبا، لذت‌بخش و آرامش‌دهنده است. هرگاه زندگی بر اساس فرمان و دستور خدا باشد، محور همه‌ خواستن‌ها و نخواستن‌ها، دوستی‌ها و دشمنی‌ها، زشتی‌ها و زیبایی‌ها، برتری‌ها و پستی‌ها خداست. کسی که خدا را داشته باشد، اگر هیچ نداشته باشد همه‌چیز دارد و کسی که همه‌چیز داشته باشد و خدا را نداشته باشد، هیچ‌چیز ندارد.
مهم‌ترین مسئله در زندگی انسان، سعادت و خوشبختی است و سعادت و خوشبختی در آرامش است و آرامش در اطاعت و عبادت خداست که خدا در قرآن کریم فرمود: «الا بذکرالله تطمئن القلوب»؛ همانا یاد خدا آرامش‌دهنده‌ دل‌هاست.
به هر میزان که انسان به خدا نزدیک‌تر باشد، آرام‌تر است؛ زیرا بر اثر نزدیک‌تر شدن به خدا، انسان از دوستان خدا می‌شود و دوستان خدا را نه ترسی و نه غم و اندوهی است که خداوند فرمود: «الا ان الاولیاء الله لا خوف علیهم و لا هم یحزنون».
آنچه آرامش را از انسان می‌گیرد، دو چیز است: ۱ ـ ترس و نگرانی ۲ ـ غم و اندوه که هر دو مورد ناشی از دور بودن انسان از خداوند و عمل نکردن به دستور اوست. وقتی انسان به خدا ایمان آورد یعنی باور کند که در این عالم وانفسا و پرغوغا کسی از او حمایت می‌کند که همه‌ قدرت‌ها در دست اوست و موفقیت بندگانش را در گرو باور به او و عمل به دستور او قرار داده است، در چنین حالتی است که عامل ناآرامی، اضطراب و ترس از شکست از وجود انسان رخت بر می‌بندد. مؤثرترین داروی شفابخش نگرانی همان ایمان و اعتقاد مذهبی است. امروز روان‌شناسان به این نتیجه رسیده‌اند که منافع و محسنات دین برای ما کمال اهمیت و ضرورت دارد، برق، آب و غذا در فراهم ساختن یک زندگی بهتر و کامل‌تر و راحت‌تر به ما کمک می‌کنند ولی فایده‌ دین به مراتب از همه‌ این‌ها برای ما بیشتر است. دین به ما ایمان، شهامت و امید می‌بخشد و هیجان، ترس و اضطراب و نگرانی را از ما دور می‌سازد و برای زندگی ما مسیر و هدف تعیین می‌کند،‌ دین و سعادت ما را تکمیل و سلامت فراوانی به ما ارزانی می‌دارد و کمک می‌کند تا در میان طوفان و گردباد حیات محیط آرام و ساکتی برای خود ایجاد کنیم. نتیجه این‌که ایمان به خدا عامل نگهدارنده‌ بشر از انحراف و پوچی است و انسان موحد واقعی هرگز دست به خودکشی نمی‌زند.

ک) هجرت

یکی از روش‌هایی که قرآن برای بیرون رفتن از شداید و گرفتاری‌ها ارائه کرده است و آن را گشایشی برای انسان می‌داند، طرح هجرت است. خداوند در اینباره می‌فرماید:
«والذین هاجروا فی الله من بعد ظلموا لنبوئنهم فی الدنیا حسنه و لاجر الاخره اکبر لو کان یعملون» (سوره نحل/ ۴۱)؛ و کسانی که پس از ستم‌دیدگی، در راه خدا هجرت کرده‌اند، در این دنیا، جای نیکویی به آنان می‌دهیم و اگر بدانند، قطعاً پاداش آخرت بزرگ‌تر خواهد بود. این آیه با متانت و نرمی و بشارت به این‌که مهاجران در دنیا از جای خوب و در آختر از اجر بیشتر و بزرگتری بهره‌مند خواهند شد، به هجرت ترغیب می‌نماید. نمونه‌ آن را می‌توان در هجرت‌های ابتدایی اسلام؛ مانند هجرت جمعی از مسلمانان به حبشه و هجرت رسول اکرم و مسلمانان به مدینه یافت. رسول خدا (ص) وقتی دیدند که در مکه راه به جایی نمی‌برند، برای پیشرفت به مدینه هجرت نمودند و یا زمانی که مسلمانان در مکه مورد آزار و اذیت قرار می‌گرفتند، دستور هجرت آن‌ها را به حبشه دادند.
نباید گمان شود که این طرح مربوط به همان زمان از تاریخ بوده است؛ بلکه تعالیم اسلام و فرمان‌های الهی جاودانه است و در همه زمان‌ها و مکان‌ها قابل اجرا است و قابلیت اجرا در معنای کلان دارد و در تمام مصادیق زندگی قابل استفاده است. به‌عنوان نمونه؛ کسی که در شغل خود پیشرفتی ندارد می‌تواند با تنوع و نوآوری و یا تغییر شغل، از موقعیتی به موقعیت دیگر تغییر پیدا کند یا افرادی که در زندگی با چالش‌های خانوادگی روبرو هستند؛ یا زن و شوهری که مشکل خانوادگی غیرقابل حلی دارند، با آنکه طلاق تلخ‌ترین حلال‌هاست، اما راهی برای هجرت از حالتی است که قابل تحمل نیست.
در آیه‌ ۹۷ سوره‌ نساء آمده است: کسانی که بر خویشتن ستمکار بوده‌اند، [وقتی] فرشتگان جانشان را می‌گیرند، می‌گویند: در چه [حال] بودید؟ پاسخ می‌دهند: ما در زمین از مستضعفان بودیم. می‌گویند: مگر زمین خدا وسیع نبود که در آن مهاجرت کنید؟ پس آنان جایگاهشان دوزخ است و [دوزخ] بد سرانجامی است. حال، قرآن برای فردی که قصد خودکشی دارد و عرصه بر او تنگ شده، راه‌حل هجرت را قرار داده است و فردا در هنگام قیامت نمی‌تواند بر مشکلات و سختی‌ها احتجاج کند.

ل) توجه به آخرت

یکی از راه‌های نجات انسان، توجه به سرای دیگر و یاد مرگ است. اعتقاد به معاد، زندگی دنیایی ما را از بیهودگی نجات می‌دهد و فردی که همیشه در پیش روی خود، رضایت حق تعالی را در آخرت می‌بیند، هرگز در این دنیا به بن‌بست نمی‌رسد. زندگی منهای خدا، پناهگاه فکری ندارد و فرد برای حیات فلسفی، جز پوچی و تکرار نمی‌یابد. پس یکی از مهم‌ترین راه‌حل‌ها این است که انسان معتقد شود که مرگ، پایان حیات نیست بلکه پایان یک مرحله‌ مقدماتی از حیات است؛ لذا انسان باید خود را برای جهان دیگر آماده کند. دنیا دار تکامل است پس اگر می‌خواهی در آخرت که ادامه‌ کمال است، پاک باشی باید در دنیا پاک بوده باشی.

۲)    راهکارهای آموزشی و مهارتی

مهم‌ترین راهکارهای آموزشی پیشگیری از خودکشی عبارتند از:

الف) آموزش مهارت های زندگی

یکی از موثرترین راهکارهای مقابله پیش‌گیرانه از خودکشی آموزش مهارت‌های زندگی و به‌خصوص مهارت‌های حل مسئله و مهارت های برخورد با موقعیت ها و سازگاری با شرایط مختلف و اصلاح سبک زندگی است. این مهارت ها به فرد این امکان را می‌دهد که با بررسی راه حل های مختلفی که در پیش رو دارد، یکی از آن‌ها را مؤثرتر تشخیص داده و در جهت حل مشکل آن را به‌کار بندد. به یاد داشته باشیم که خودکشی می‌تواند یک راه‌حل باشد، اما بدترین و آخرین راه‌حل است. همیشه برای حل همه مشکل ها راه-حل های بسیار ساده، ارزان و آبرومندانه وجود دارد که فرد درگیر مشکلات زندگی باید به آن‌ها فکر کند و با کمک مشاور، آن‌ها را پیدا کند. در این زمینه، مشاوران باید توانایی حل مشکلات دیگران را داشته باشند و همچنین رازدار و محرم اسرار باشند.

ب) گروه‌درمانی

ارائه آموزش های تخصصی و حرفه ای برای افرادی که در معرض خطر مشابه و یکسانی قرار دارند و همچنین آموزش گروه های مختلفی از همة طبقات اجتماعی توسط روان شناسان، مشاوران، مددکاران اجتماعی و همة کسانی که به نوعی در این زمینه مهارت دارند، خصوصاً برای گروه هایی که از نظر اقتصادی ضعیف هستند و توانایی مراجعه به مشاور را ندارند و آموزش مهارت های مختلف اجتماعی به زنان و دختران در معرض خطر و زمینه سازی برای آنها در جامعه از راه‌های گروه‌درمانی است.

ج‌)    افزایش خودآگاهی

آموزش بالا بردن توانایی خود آگاهی و سالم سازی روح و روان و همچنین توانایی سازگارشدن با موقعیت های بحرانی (بخصوص برای نوجوانان و جوانان) و ارج نهادن به نوجوانان و جوانان و کمک به افرادی که والدین خود را در سن پایین از دست داده اند و پشتیبانی و حمایت از افرادی که سرپرستی آنان را برعهده می گیرند.

خ‌)    توانمندسازی

حرفه آموزی و توانمندسازی نوجوانان و جوانان و ایجاد زمینة اشتغال برای آنان توسط خانواده ها، جامعه و دولت و همچنین تأمین شرایط برای ازدواج به‌موقع جوانان.
د‌)    افزایش حس اعتماد و دوستی در افرادی که ازدواج کرده اند و پیشگیری از سایر عواملی که به طلاق و جدایی منجر می‌شود.
ذ‌)    آموزش هماهنگ سازی رؤیاهای فرد با واقعیت ها و آرمان هایش و اینکه هیچ‍کس نمی‌تواند به همة آرزوهایش دسترسی پیدا کند.
ر‌)    بالا بردن سطح سلامت جسمانی افراد جامعه با فراگیر کردن بیمه های مرتبط و افزایش درمانگاه ها و مراکز درمانی در مناطق محروم و حمایت بیشتر از افرادی که از بیماری‌های مزمن جسمانی رنج می-برند، اعمال محدودیّت در تجویز داروهایی مثل دیازپام، آلپروزولام و سایر داروهایی که می‌توانند به‌منظور خودکشی مورد استفاده قرار گیرند.
ز‌)    بالا بردن سطح سلامت روانی افراد جامعه و ارائة الگوها و پیشنهادهایی در این زمینه برای کاهش بیماری ها و اخلتالات روانی همچون اضطراب، افسردگی و ایجاد مشاوره های تلفنی فعال با داشتن مشاورانی مجرّب و متخصص و در دسترس بودن مشاوران و مراکز مشاوره ای و حمایت از ایجاد و تأسیس این مراکز و همچنین حمایت دولت و سازمان‌های بیمه از افرادی که به مراکز مشاوره مراجعه می کنند و تشخیص هر چه سریع تر افرادی که نیازمند کمک هستند.
س‌)    افزایش آگاهی های عمومی افراد در زمینة ناهنجاری های اجتماعی از قبیل خودکشی، با استفاده از رسانه های مختلف (محلی، منطقه ای و ملی از جمله روزنامه ها، مجلات و تلویزیون و…)، همچنین کاستن از برنامه هایی که افراد در آن‍ها خودکشی می کنند مانند تلویزیون و فیلم های سینمایی و روزنامه‌ها (که برای دیگران همانند قهرمان جلوه می کنند) و همچنین ارائة گزارش‍های دقیق و مسئولانه دربارة خودکشی توسط رسانه ها، ریسک فاکتور مربوط به خودکشی تقلیدی را توسط افراد داوطلب در اجتماع به حداقل می رساند.
ش‌)    فراگیرکردن آموزش های تخصصی در این زمینه برای متخصصان سلامت و همچنین اشاعة فرهنگ مشاوره در بین افراد جامعه و خانواده ها از طریق رسانه های جمعی و بروشورهای تبلیغاتی.
ص‌)    بالا بردن سطح تحصیلات و آموزش های مختلف در مناطق محروم و دورافتاده به‌ویژه برای دختران در مقاطع مختلف تحصیلی و بسترسازی فرهنگی در راستای اشتغال زنان و دختران به کارهای سرگرم کننده (هنری، ورزشی و…) از طریق ایجاد فرهنگ سراهای فرهنگی و باشگاه های ورزشی بانوان.

۳)    افزایش صمیمیت خانواده

متأسفانه گروهی از خانواده‌ها به علت بی توجّی یا عدم آشنایی با روش‌های صحیح برقراری ارتباط، نمی‌توانند رابطه ای گرم و صمیمانه با نوجوان و جوانان برقرار کنند و همین امر به تدریج موجب دوری آنان از خانواده می‌شود. درحالی‌که نوجوان در این زمان بیش از هر موقع دیگری نیاز به توجّه، حمایت، دلگرمی و راهنمایی والدین خود دارد. اکثر نوجوانان و جوانان هنگام روبه رو شدن با موقعیت های تهدیدآمیز و تنش زا، شدیداً احساس اضطراب، تشویش و دلهره می کنند. همچنین در مواردی والدین تصور می کنند که فرزندشان قصد بریدن از خانواده و پیوستن به اجتماع را دارد، درحالی‌که او تنها قصد شناخت استعدادها، توانایی ها و مهارت‌هایش را دارد و می خواهد ارزش ها و معیارهای جامعه را محک زند. تحقیقات نشان می دهند که بسیاری از رفتارهای ناسازگارانه نوجوانان ناشی از فقدان وجود جوّی عاطفی در خانواده است.
گروه دیگری از والدین چنان سرگرم مشغله های روزانة خود هستند که فرصتی برای بودن با بچه ها و شنیدن صحبت های آنان ندارند. به همین دلیل، فاصلة عاطفی بین آنان چنان زیاد می‌شود که هنگام بروز بحران ها و گرفتاری های زندگی، یا والدین قادر نیستند به فرزندان‌شان کمک کنند و یا فرزندان، والدین شان را دوست خود نمی دانند تا مسائل خود را برای آنان بازگو کنند. پدر، مادر و اعضای نزدیک خانواده برای اینکه بتوانند رابطه ای مطلوب و مناسب با نوجوان شان برقرار کنند، باید بتوانند با او همدلی کنند و نیازهای او را بشناسند. صحبت کردن و حرف زدن با جوان به او اطمینان، اعتماد، دلگرمی و قوت قلب می‌دهد تا با تکیه بر ارزش-های خانوادگی، حمایت‌های والدین و راهنمایی های آنان، از ضطراب او در ورود به اجتماع کاسته شود. جوان زمانی که با والدینش مشورت می‌کند، در حقیقت از آنان احساس امنیت و توان مقابله با مشکلات را می گیرد. علاوه بر آن، پدر و مادر نیز با روحیات، خصوصیات و افکار او آشنا خواهند شد و با شناخت مشکلاتش بهتر می‌توانند او را یاری کنند. در نظر داشته باشید هر زمان که مسائل نوجوانان و جوانان به خوبی ریشه یابی و حل شود، شرایط بروز مسائل بعدی از بین می رود. داشتن یک حامی و راهنما می‌تواند بسیاری از نیازهای روانی فرد را تأمین کند. احساساتی مثل درماندگی، ناتوانی، تنهایی، بی کسی و نداشتن همدل و هم‌صحبتی که فرد بتواند با او مشکلاتش را در میان بگذارد، گاه چنان او را دربرمی گیرد که موجب رشد آشفتگی های ذهنی و درگیری های فکری منفی در او می‌شود. در این زمینه کمک های افراد خانواده و فامیل ها می‌تواند به او کمک نماید تا از شرایط مبهم رهایی یابد یا در موارد حاد و خطرناک زودتر رفتار فرد در معرض خطر را تشخیص دهند و او را از خودکشی برحذر دارند یا اینکه شراط انجام این عمل را به حداقل برسانند. در این زمینه، افزایش مهارت های زندگی به خانواده برای برقراری ارتباط بهتر و مؤثرتر با افراد خانواده (به‌خصوص نوجوان و جوان خانواده) و جامعه و نشان دادن شایستگی فرد در جامعه می‌تواند تأثیرهای مهمی در پیشگیری از خودکشی داشته باشد؛ در غیر این‌صورت نوجوان و جوان، دوستان و همسالان را برای مشورت و هم‌صحبتی ترجیح خواهد داد که ممکن است وی را به بن بست بکشانند.
سازمان‌ها و سایت‌هایی برای کمک

پایش سبک زندگی، سال چهارم، شماره ۲۰، مرداد ۱۳۹۶، صفحات ۹۱-۹۹.