زندگی معنوی: جلسه چهل و نهم (صوت و متن)

استاد: دکتر محمدتقی فعالی (صوت و متن)

زندگی معنوی ـ جلسه چهل ونهم ـ مورخ 22/ 1/ 95

در جلسه گذشته بمناسبت شروع سال جدید مفهوم برکت بررسی شد. گفته شد که برکت به معنای خَیر مداوم و همراه با کثرت و توسعه است. سپس نکاتی درباره عوامل مادی و معنوی برکت ­زا مطرح شد. حاصل مطالب جلسشه گذشته این شد که برکت تنها از سوی صاحب آن نازل می­شود البته به اهلش.

در این جلسه به خواست دانش­ پژوهان کلاس، موضوع «دقت داشتن» مورد بررسی قرار گرفت.

«دقت داشتن»، راه رسیدن به غیب و باطن جهان

یکی از جلوه­های تفکر در آیات، دقت داشتن است. همین دقت­ها زندگی را تغییر می ­دهد. با دقت می­ توان به حکمت و غیب زمین و باطن جهان مادی دست یافت، ولی آدم­ها کم ­دقت هستند.

به عنوان مثال، با دقت در آیات زیر می­توان به نکات جالب و مهمی دست یافت:

·                    إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ یَجْعَلْ لَکُمْ فُرْقاناً؛[1] اگر از خدا پروا دارید، براى شما [نیروى‏] تشخیص [حقّ از باطل‏] قرار مى‏دهد.

·                    وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ یُعَلِّمُکُمُ اللَّهُ‏؛[2] و از خدا پروا کنید، و خدا [بدین گونه‏] به شما آموزش مى‏دهد،

·                    وَ مَنْ یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً؛[3] و هر کس از خدا پروا کند، [خدا] براى او راه بیرون‏شدنى قرار مى‏دهد.

نکات مربوط به آیات:

1.                   قرآن حاوی یک سلسله قوانین کلی است؛ زیرا در غیر این­صورت، جاودانگی قرآن و خاتمیت پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله زیر سوال می­رود. البته احادیث نبوی و اهل بیت (علیهم السلام) نیز متمم قرآن است که در حدیث ثقلین به آن تصریح شده است.[4]

2.                   بیان عامّ سنت­ها و قوانین قرآنی عبارت است از: «اگر … آن­گاه … .»بنابراین، این سه آیه را می­توان این گونه بیان کرد:

·                    اگر تقوا آن­گاه مَخرج

·                    اگر تقوا آن­گاه فرقان

·                    اگر تقوا آن­گاه علم و معرفت

3.                 «مَخرج» به معنای راه خروج از باطل به سمت حق است. جنس این راه خروچ از جنس علم و معرفت است. «فرقان» نیز به معنای قوّه ممیزه و توان تمییز و جداسازی حق و باطل است. بنابراین، فرقان نیز از سنخ علم و معرفت است. در نتیجه، هر سه آیه را می­توان به این صورت بیان کرد: اگر تقوا آن­گاه علم.

4.                   نتیجه سه نکته قبلی آن است که برخلاف ذهنیت رایج ـ که راه رسیدن به علم را تنها تحصیل علم در دانشگاه یا حوزه می­دانند ـ از نظر قرآن راه دیگری نیز وجود دارد و آن هم تقواست.

به عبارت دیگر دو نوع علم وجود دارد: علم معمولی و عرفی و علم خاص. راه رسیدن به علم خاص، تقواست.

5.                   در قرآن کریم، ایمان و عمل صالح با هم همراه هستند. در نتیجه در هر آیه­ای که واژه­ای همراه با ایمان آمده باشد به عمل صالح ربط خواهد داشت؛ یا به نحو مصداقی و یا به نحو تکمیل کننده عمل صالح. به عنوان مثال در قرآن می­خوانیم:

وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ؛ [5]و اگر مردم شهرها ایمان آورده و به تقوا گراییده بودند، قطعاً برکاتى از آسمان و زمین برایشان مى‏گشودیم، ولى تکذیب کردند پس به [کیفر] دستاوردشان [گریبان‏] آنان را گرفتیم. (96)

در این آیه تقوا همراه با ایمان آورده شده است. درنتیجه، تقوا از مصادیق عمل صالح و از مولفه­های سبک زندگی است. یکی از آثار زندگی با تقوا، علم است؛ یعنی خدا به او معرفتی می­دهد و ذهنش باز می­شود.

6.                    نکته سوم و پنجم عبارت است از:

اگر تقوا آن­گاه علم.

تقوا از سنخ عمل است.

نتیجه: اگر عمل آن­گاه علم. یعنی برخلاف ذهنیت رایج، از نظر قران راه رسیدن به معرفت از سنخ معرفت نیست بلکه از سنخ عمل و مجاهدت است، و این نکته جز از راه دقت در آیات بدست نمی­آید.

پس اگر انسان تقوا و مجاهدت داشته باشد خدا در لحظه مورد نیاز به او علم و فرقان می­دهد. البته ممکن است با واسطه باشد مثلا از طریق کتاب یا استاد.

روایاتی هم داریم که این سنت و قانون قرآنی را تایید می­کند به عنوان مثال، پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمودند: مَنْ عَمِلَ بِمَا یَعْلَمُ وَرَّثَهُ اللَّهُ عِلْمَ‏ مَا لَمْ‏ یَعْلَم‏؛[6]هر کس به دانسته­هایش عمل کند، خدا آنچه را نمی­داند به او می ­دهد.

[1]. انفال/ 29

[2]. بقره/282

[3]. طلاق/2.

[4]. قمی، تفسیر القمی، ج1، ص173

[5]. اعراف/ 96

[6]. مفید، الفصول المختاره، ص 107.

مطالب مرتبط

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.