پایان نگارش و تدوین جلد اول کتاب «مدیریت رفتار»؛ گامی نو در ارتقای متون درسی حوزههای علمیه
کتاب تخصصی «مدیریت رفتار (جلد ۱)؛ مبانی اصلاح رفتار» به همت پژوهشکده سبک زندگی اسلامی و مرکز تدوین متون درسی حوزههای علمیه به پایان نگارش رسید.
پایان نگارش جلد اول کتاب «مدیریت رفتار» با محوریت مبانی نظری و اصلاح رفتار
نگارش دفتر اول از مجموعه دو جلدی «مدیریت رفتار» با عنوان «مبانی اصلاح رفتار» به قلم حجتالاسلام والمسلمین دکتر محمدتقی فعّالی و دکتر امیر قربانی به پایان رسید.
این اثر ارزشمند با همکاری مشترک «پژوهشکده سبک زندگی اسلامی» (وابسته به موسسه فرهنگی هنری سبک زندگی آلیاسین) و «مرکز تدوین متون و منابع درسی حوزههای علمیه» تدوین شده است تا بهعنوان یک منبع علمی، تحلیلی و میانرشتهای در اختیار پژوهشگران، طلاب، دانشجویان و علاقهمندان به علوم رفتاری و تربیتی قرار گیرد.
کتاب «مدیریت رفتار (جلد ۱)» با اتخاذ رویکردی جامع و چندبعدی، کوشیده است تا ضمن تبیین بنیانهای نظری رفتار انسانی، پیوند میان «مدیریت رفتار» و «سبک زندگی معاصر» را بازخوانی کند. این مجلد با بررسی پیشفرضهای روانشناختی، جامعهشناختی، فلسفی و دینی، چارچوبی مفهومی و یکپارچه برای فهم رفتار و زمینهسازی جهت اجرای روشهای عملیاتی در جلد دوم فراهم آورده است.
معرفی اجمالی و محتوایی کتاب «مدیریت رفتار؛ مبانی اصلاح رفتار»
کتاب «مدیریت رفتار (جلد ۱): مبانی اصلاح رفتار» اثری تحلیلی و بینرشتهای است که در دو فصل کلی تنظیم شده است. هدف اصلی اثر، ارائه مدلی جامع از رفتار انسانی است که در آن، کنش فردی نهفقط واکنشی فیزیولوژیک یا روانشناختی، بلکه ساختاری منبعث از سبک زندگی، فرهنگ، جامعه و معنویت تلقی میشود.
نگاهی به فصول و محورهای اصلی کتاب:
- پیشدرآمد:
به ضرورت شناخت و مدیریت رفتار در دنیای پرشتاب امروز میپردازد و تاکید میکند که اصلاح رفتار، تلفیقی سنجیده از عوامل بیرونی (محیط و پیامدها) و شناختها و انگیزشهای درونی انسان است. همچنین نگارش این جلد را پیششرطی نظری برای ورود به جلد دوم (که ناظر به روشها و تکنیکهای عملیاتی است) میداند. - فصل اول: مدیریت رفتار و سبک زندگی
- پیوندهای مدیریت رفتار و سبک زندگی: بررسی تأثیر متقابل و دوسویه رفتار و سبک زندگی، تحلیل خاستگاههای مفهومی و نقشه تحولات جهانی (از جمله برهه بازسازی پس از جنگ جهانی دوم، صنعتی شدن ورزش، مصرفگرایی و انقلاب دیجیتال) و دگرگونیهای سبک زندگی در جامعه ایرانی.
- رویکردهای نظری: واکاوی جامع نظریات روانشناختی (آدلر، یونگ، مازلو، اریکسون، بندورا، کانمن و چیکسنتمیهالی) و رویکردهای جامعهشناختی (وبلن، وبر، زیمل، بوردیو، گیدنز، سوبل و چنی) در باب سبک زندگی.
- عوامل ظهور و مؤلفههای سبک زندگی: تحلیل عواملی چون فردگرایی، سیال شدن طبقات، شهرنشینی، اصالت بدن و فعالیتهای فراغتی؛ و تبیین مؤلفههای رفتارهای سبکی (ارادی، نمادین، هدفمند، موقعیتپذیر و الگومند).
- راهبردهای اصلاح سبک زندگی: ارائه راهکارهای نظری از جمله یادگیری، همنوایی اجتماعی، تبلیغ و متقاعدسازی، مداخلات و اصلاح ساختارهای اجتماعی.
- فصل دوم: مبانی رفتارشناسی
- واژهشناسی و ابعاد رفتار: تمایز مفهومی میان «رفتار»، «عمل» و «فعل» و طبقه بندی انواع رفتارها (جوارحی/جوانحی، قیامی/صدوری، طبیعی/ارادی/جبری، عبادی/غیرعبادی، فردی/جمعی و اعتباری).
- رویکردهای فلسفی به رفتار: مقایسه سهگانه دیدگاههای کلاسیک (پرورش منش و فضیلت)، مدرن (کنترل، پیشبینی و ساخت عقلانی) و پستمدرن (زبان، قدرت، بازآفرینی خویشتن و تکثر معنا).
- رویکرد دینی و معنوی (عرفانی): تبیین هستیشناختی انسان و ارزش نیت، مسئولیت اخلاقی، و تشریح مراحل چهارگانه خودنظارتی و تهذیب رفتار در سنت اسلامی شامل «مشارطه، مراقبه، محاسبه و معاتبه».
- اصلاح و تغییر رفتار: مرور تاریخچه و سیر شکلگیری علمی اصلاح رفتار، بررسی دیدگاههای چهرههای کلاسیک (پاولوف، ثرندایک، واتسون، اسکینر) و نظریهپردازان معاصر (اریک برن، بندورا، استیون هیز، کازدین، فاگ و کلی ویلسون)؛ و در نهایت تشریح مراحل، ابعاد، حوزه های کاربرد و مراحل اجرایی تغییر رفتار.
ویژگیهای برجسته کتاب:
- رویکرد جامع و تلفیقی: پیوند زدن میان دانشهای مدرن (روانشناسی رفتاری/شناختی و جامعهشناسی) با حکمت اسلامی و فلسفه اخلاق.
- دقت ساختاری و اصطلاحشناختی: ارائه جداول مقایسهای تطبیقی (مانند مقایسه رویکردهای روانشناختی و جامعهشناختی، یا مقایسه مکاتب فلسفی کلاسیک، مدرن و پستمدرن).
- کاربردیسازی مبانی: زمینهسازی نظری دقیق برای طراحی برنامههای مداخلهای و مدیریت رفتار در حوزههای فردی، خانوادگی، آموزشی و اجتماعی.
نقش همافزایی حوزوی در توسعه متون راهبردی
پژوهشکده سبک زندگی اسلامی آلیاسین با درک ضرورت تحول و بهروزرسانی متون درسی و ارائه الگوهای اصیل اسلامی-ایرانی، تعاملات گستردهای را با مراکز علمی و حوزوی در دست انجام دارد. تدوین کتاب «مدیریت رفتار» گامی کلیدی در راستای تدوین متون متقن و کاربردی برای پاسخگویی به نیازهای تربیتی و رفتاری جامعه معاصر به شمار میرود.
شایان ذکر است با اتمام مراحل نگارش و تدوین علمی، این کتاب وارد فرآیند آمادهسازی فنی و چاپ شده است.
