گفتگو با حجت الاسلام و المسلمین دکتر فعّالی نویسنده کتاب سفر با کشتی نجات

«سفر با کشتی نجات» در نگاه استاد دکتر محمّدتقی فعّالی

ضمن سپاس بفرمایید انگیزه حضرتعالی از تألیف این کتاب چه بوده است؟

شخصیت بزرگ حضرت اباعبدالله الحسین(علیه السلام) را از زوایای مختلف می توان بررسی کرد؛ یکی از نظر آیات قرآنی است؛ زیرا که در قرآن چندین آیه وجود دارد که براساس روایات ناظر به مقام نورانی حضرت سیدالشهداء(علیه السلام) می باشد، مخصوصاً آیه آخر سوره والفجر که امام حسین(علیه السلام) را به عنوان «نفس مطمئنه»  یا «نفس آرام» یاد می کند.

منظر دوم احادیث می باشد که این خود دو دسته است: یکی احادیثی که درباره حضرت اباعبدالله(علیه السلام) است که بسیار فراوان می‌باشد. دسته دوم احادیثی هستند که از خود آن حضرت روایت شده اند. این دسته روایات بسیار زیاد است.

در باب نمونه می توان به کتاب دانشنامه امام حسین(علیه السلام) گردآوری آیت الله ری شهری اشاره کرد که در ۱۶ جلد فراهم شده و همه روایاتی است که از آن حضرت نقل شده است.

منظر سوم: سیره است. میتوان شخصیت آن امام همام(علیه السلام) را از منظر سیره هم بررسی کرد.

منظر چهارم: شخصیت امام حسین(علیه السلام) از نظر ادعیه و زیارت است.

همچنین آن وجود شریف را می توان از منظر تاریخ، جامعه شناسی، و حتی روانشناسی بررسی کرد. با این مقدمه عرض می‌کنم که یکی از انگیزه های بنده، معرفی شخصیت بلندمرتبه امام حسین(علیه السلام) از نظر آیات و احادیثی است که از خود آن حضرت به ما رسیده است.

انگیزه دیگر این است که امام حسین(علیه السلام) زندگی کرد و به شهادت رسید تا برای انسان ها درس زندگی باشد. امام حسین(علیه السلام) درس بزرگ تاریخ بشریت است و کمتر به آن شخصیت به عنوان معلّم و آموزگارِ معرفت نگاه می شود.

انگیزه سوم این است که معمولاً به امام حسین(علیه السلام) از نظر عزا، ماتم، سوگواری و مقتل نگاه می شود. اینها هم درست، امّا لازم است که حضرت سیدالشهداء(علیه السلام) از این منظر هم نگاه کرد که او چگونه زندگی کرد و از پیروان خود و نیز انسان ها چه می خواهد. این نگاه در سخنان امام حسین(علیه السلام) به صورت گسترده آمده است و حتّی در سخنرانی امام درباره فلسفه قیام نیز آمده است. سیدالشهداء(علیه السلام) می خواهد زندگی را برای انسان تبیین نموده تا او تغییر کرده و از خود یک انسان واقعی بسازد.

زمان تألیف و انتشار کتاب مصادف با ایام عزاداری اربعین امام حسین(علیه السلام) است، آیا نگاه خاصی در این زمینه وجود داشته است؟

در میان ایام سال، محرم و صفر اختصاص به شخصیت نورانی حضرت اباعبدالله(علیه السلام) دارد. طبعاً اگر کتابی در این ایام منتشر شود، آمادگی مردم برای خواندن و بهره داری بیشتر خواهد بود. لذا در نظر گرفته شد این اثر همزمان با ایام اربعین حضرت سیدالشهداء(علیه السلام) منتشر گردد.

به نظر حضرتعالی با توجه به اینکه آثار فراوانی در مورد ابعاد شخصیت امام حسین(علیه السلام) و عاشورا تألیف شده خصوصیات ویژه این کتاب چیست؟

چنانکه اشاره کردید آثار فراوانی درباره شخصیت نورانی حضرت امام حسین(علیه السلام) منتشر شده است، امّا اثر حاضر ویژگی ها و شاخصه های متفاوتی دارد.

اولاً در این اثر سبک و شیوه زندگی مطلوب از نظر آن امام همام(علیه السلام) مطرح شده است. به عبارت دیگر محور کتاب این است که یک انسان حسینی و عاشق و پیرو حضرت اباعبدالله(علیه السلام) چگونه باید زندگی کند؟ و امام حسین(علیه السلام) از او می خواهد در زندگی چگونه باشد؟

ثانیاً بسیاری از آثار با رویکرد مقتل و سوگواری منتشر شده است، امّا رویکرد این کتاب کاملاً متفاوت است. محور کتاب این است که از لحظه لحظه زندگی اباعبدالله(علیه السلام) چه درس هایی برای زیستن می توان گرفت و امام حسین(علیه السلام) چگونه به ما برای زندگی درس می دهد.

ثالثاً در اثر حاضر فقط از کلمات و روایات خود آن حضرت استفاده شده است.

شایان ذکر است که این کتاب دارای سه فصل است و فصل‌ها با عنوان منزل آمده است؛ زیرا عنوان کتاب، «سفر با کشتی نجات» است و سفر، منزل هایی لازم دارد. منزل اول به زندگی اباعبدالله(علیه السلام) می پردازد. منزل دوم به باورها، بینش ها و اعتقادات از منظر سومین پیشوای امامت و ولایت می پردازد.

اما منزل سوم که گسترده ترین بحث در این کتاب است، به ارزش های اخلاقی و رفتاری که مد نظر امام حسین(علیه السلام) بوده اشاره دارد. ارزش هایی نظیر بخشش، دوستی، همنشینی، مشورت، آداب معاشرت، خوش خویی، مدارا، خویشاوندی، همسایه داری، بردباری، تواضع، شجاعت، پرهیزگاری، توکّل، شکر، امانتداری، وفاداری، نیکو سخن گفتن و رعایت بهداشت.

در رابطه با خصوصیات ظاهری کتاب نیز توضیح فرمایید؟

سعی بر آن شده است که این کتاب به لحاظ صوری ویژگی هایی داشته باشد. اولاً طرح جلد آن چمدانی است منقوش به نام شریف امام حسین(علیه السلام) که رمزدار است؛ زیرا سفر نیازمند چمدان است و رمز آن عشق به اباعبدالله(علیه السلام) است.

ثانیاً: در این کتاب بیشتر از رنگ سبز استفاده شده است.

ثالثاً: درس هایی که براساس روایات امام حسین(علیه السلام) از آن حضرت می توان گرفت به صورت کادر در خلال صفحات آمده است.

رابعاً: از آن امام همام(علیه السلام) اشعاری نقل شده است که در ضمن کتاب گاه به آنها اشاره شده است.

خامساً: در این اثر داستان های زیبا از امام حسین(علیه السلام) نقل شده که موضوع بیشتر این داستان ها سخاوت و احسان آن حضرت است.

از میان ابعاد شخصیتی امام حسین(علیه السلام) کدامیک در این کتاب بیشتر برجسته شده و مورد نظر حضرتعالی بوده است؟

به نظر بنده مهمترین ویژگی حضرت امام حسین(علیه السلام) در سخاوت آن حضرت نهفته است. این بُعد شخصیت آن حضرت، در کتاب به تفصیل بیان شده است. حدیثی از رسول خدا۶ در آغاز کتاب آمده است مبنی بر اینکه آن حضرت اظهار داشتند مهمترین ویژگی امام حسین(علیه السلام) سخاوت و رحمت است و دقیقاً به همین دلیل است که مهمترین لقب ابی-عبدالله(علیه السلام) این است: رَحمَهُ اللهِ الواسِعَه.

این کتاب در چه مدت زمان تألیف شده و بیشتر از چه منابعی بهره گرفته شده است؟

زمان تألیف این اثر به صورت مستقیم چندان طولانی نیست: در این کتاب از منابع تفسیری و روایی فراوانی استفاده شده است. می توان گفت در این اثر بیش از ۴۰ تفسیر و ۷۰ کتاب معتبر روایی بهره برداری شده است.

آخرین نکته اینکه:  عشق به امام حسین(علیه السلام) نشانه می خواهد و مهم ترین نشانه عشق، معرفت است. بیایید حسین(علیه السلام) را بشناسیم و گریستن بر او را با نگریستن به او همراه کنیم. هنگامی که مراسم تمام شد، قصه حسین(علیه السلام) برای ما تمام نشود. امام حسین(علیه السلام) قیام کرد تا ما تغییر کنیم و صالح شویم. حسین(علیه السلام) «درس بزرگ انسانیت» است.

گفتگو و تنظیم: حبیب حمیدی ­نور

مطالب مرتبط

ارسال پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.