اخلاق كاربر در فضای سایبر با توجه به تغییرات فناوری‌های نوین ارتباطی

پژوهش پیش‌ِ رو به مطالعه «اخلاق کاربر در فضای سایبر با تأکید بر تغییرات فناوری‌های جدید ارتباطی» با استفاده از روش کیو می‌پردازد. مسأله اصلی پژوهش، فهم این امر است که آیا کاربران در فضای مجازی به آنچه در دنیای حقیقی اعتقاد دارند، عمل می‌کنند؟ آیا فضای مجازی، ارزش‌های اخلاقی خاص خود را می‌طلبد یا همان اصول اخلاقی دنیای حقیقی در آن بازتعریف می‌شود؟

برای شناسایی ذهنیت‌های مختلف درباره اخلاق کاربران در فضای مجازی، ۲۸نفر از ۵ دسته فعال، غوطه‌ور، محبوب، هرزه‌نویس و آشنا به سواد رسانه‌ای از میان کاربران شبکه اجتماعی گوگل پلاس، به‌ صورت هدفمند برای مشارکت در اجرای روش کیو انتخاب شدند. پس از طراحی ۵۷ گزاره معرف فضای گفتمانی پژوهش، مشارکت‌کنندگان از طریق نرم‌افزار شخصی‌‌سازی‌شده به وسیله پژوهش‌گر، به ‌صورت برخط(آن‌لاین)، اقدام به مرتب‌سازی گزاره‌ها در یک جدول متقارن کردند. در پایان، داده‌ها در پایگاهی بر روی وب، ذخیره و سپس به وسیله نرم‌افزار تحلیل شد.

در نهایت براساس یافته‌ها و تحلیل‌های پژوهش‌گر، سه ذهنیت از میان مشارکت‌کنندگان درباره اخلاق در فضای مجازی به ‌دست آمد. ‌کاربران ذهنیت اول، اصول اخلاقی را در فضای مجازی، مشابه دنیای حقیقی می‌دانستند و به رعایت اصول اخلاقی دنیای حقیقی در فضای مجازی پای‌بند بودند. این‌گروه «اصول‌محور» نامیده شدند. کاربران ذهنیت دوم به نام «نسبی‌نگر»، اصول اخلاقی را در فضای مجازی و حقیقی یکسان نمی‌دانستند و رعایت آن‌ را بسته به تعریف هر کاربر می‌دانستند. آنان از شکستن هنجارهای عرفی در فضای مجازی ابایی ندارند. ذهنیت سوم متعلق به دسته‌ای از کاربران است که اصول اخلاقی را در فضای مجازی و دنیای حقیقی یکسان می‌پندارند؛ اما بر لزوم تعریف اخلاق و آداب خاص برای فضای مجازی تأکید می‌کنند. این دسته «آداب‌مدار» نام دارند.

نتایج این پژوهش نشان می‌دهد، رفتار اخلاقی کاربران در فضای مجازی بیش از هر چیز به نوع نگرش آن‌ها (اینکه در کدام‌یک از این ۳ دسته قرار می‌گیرند) وابسته است.