زندگی معنوی 68 ـ 10/ 11/ 95
در جلسه گذشته، در ادامه بحث از برنامه چهاربندی روزانه مؤمن، نکاتی درباره «شکر» و «معاتبه» به عنوان آخرین گام این برنامه مطرح شد. «شکر» یعنی دیدن خدمات و در مقابل، «غفلت» یعنی ندیدن خدمات. حس شکرگزاری، و نگاه مثبت ناشی از آن، بهترین نوع «خودیاری» است. برخلاف باور عمومی، «معاتبه» غیر از خودسرزنشی و تحقیر نفس است، بلکه «معاتبه» یعنی انسان، نفس خود را مخاطب قرار دهد، کارهای بدش را به او گوشزد کند و از او بخواهد که فردا آن را کم کند.
ادامه بحث:
روح این برنامة چهاربندی، خودآگاهی، خودشناسی و معطوف کردن توجه از بیرون به درون است؛ توجه به داشتهها و نداشتههای خویش.
در این باره به چند نکته اشاره میکنیم:
نکته اول: انسانها نسبت به بیرون و درون، عکسالعملهای متفاوتی دارند؛ به عنوان مثال، فرض کنیم از خانه بیرون رفتیم و انسانی عجیب و غریب دیدیم دارای بینی پهن و بزرگ، اما با دو چشم بسیار زیبا. اولین چیزی که به چشم میآید کدام است؟ بینی بزرگ یا چشمان زیبا؟ بهترین فرض این است که چشمان زیبای او را میبینیم ولی بعد از بینی پهن و بزرگش. اما نسبت به خود، فقط زیباییها را میبینیم و نواقص را هم به شکلی توجیه میکنیم.
نکته دوم: این تفاوت، در مورد سیرت خود و دیگران هم وجود دارد. بنابراین، میتوان گفت در نگاه انسانها به دیگران و خود، این قوانین حاکم است:
1. نگاه به دیگران:
· اول منفی میبینیم
· دوم (اگر ببینیم) نقطة مثبت
2. نگاه به خود:
· اول مثبتها
· دوم (اگر ببینیم) منفیها
نکته سوم: ابتلائات انسانها با نوع نگاهشان ارتباط دارد. اگر به آتش همیشه نگاه منفی کنیم بالاخره به آن مبتلا میشویم. اینکه میگویند هر چه سنگ است مال پای لنگ است غلط است بلکه مال فکر لنگ است.
تمرین معنوی: گاهی در طول روز، چند مرتبه و هر کدام به مدت چند دقیقه، نگاه خود را نسبت به خود و دیگران مرور کنید؛ ببینید روح آن نگاه، مثبت است یا منفی؟
نکته چهارم: آنچه در نکته دوم گفتیم، وضعیت موجود است نه وضعیت مطلوب. وضعیت مطلوب، برعکس وضعیت موجود است. رسیدن به وضعیت مطلوب، تصمیم و تمرین میخواهد. باید تصمیم جدی بگیریم که در نگاه به دیگران اوّل نقاط مثبت را ببینیم. البته در آغاز مشکل است.
نکته پنجم: رسیدن به وضعیت مطلوب در نگاه به خود و دیگران،اعتماد به خدا و روحیة توکل را در ما بالا میبرد، آلام روحی انسان را کاهش میدهد، بسیاری از تنشها و تنازعات اجتماعی و خانوادگی را از بین میبرد و نگاه دیگران را نیز نسبت به ما تغییر داده و مثبت و سازنده میسازد.
