عوامل خیانت در سبک زندگی

عوامل خیانت

عوامل پدیده خیانت به عوامل ذهنی و عوامل عینی تقسیم می‌شوند. عوامل ذهنی از جنس نگرش‌ها و اعتقادها هستند و عوامل عینی از جنس ساختارها. همچنین برخی از عوامل کلان و برخی دیگر عوامل خردند. عوامل کلان عواملی‌اند که در کلیت جامعه تولید می‌شوند و از بیرون بر فرد و جامعه اثر می‌گذارند و دست هیچ فردی در آن به تنهایی دخیل نیست اما عوامل خرد، عواملی‌اند در سطح افراد و وضع نگرشی یا واقعی سبک زندگی فرد، به‌وجود آورنده آن است.
با توجه به این دو طبقه‌بندی، حال می‌توان گفت عوامل خیانت زناشویی چهار دسته‌اند:

یک) عوامل کلان و ذهنی

منظور از این عوامل، نگرش‌هایی هستند که در کل جامعه در طول زمانی قابل توجه پدید می‌آیند. مثلا وقتی گروهی از مردم با تغییر در نگرش‌های مذهبی خود، اهداف زندگی را به جای آسمان در زمین جستجو می‌کنند، دنیاگرایی به‌عنوان نگرشی کلان در کلیت یک جامعه توسعه می‌یابد. این نگرش، زمینه توجه به لذت‌های این جهانی را فراهم می‌کند و از آنجا که لذت جنسی از جمله قوی‌ترین نیازهای بشر است، فرد به‌دنبال بیشینه کردن لذت‌های خود در این جهان است و در این راه هیچ سدی در مقابل خود نمی‌بیند، مگر آنکه به وسیله عقل و خرد جمعی خود را از این موضوع دور نگه دارد. از جمله سایر عوامل کلان ذهنی، میزان کارآمدی نگرش‌ها و ارزش‌های خانوادگی برای تأمین نیازهای انسان و سرعت تغییر در نگرش‌های اجتماعی در یک جامعه است. توضیح اینکه اگر امروزه نوعی بحران در ازدواج جوانان به چشم می‌خورد، شاید بتوان به نوعی آن را به معنی ناکارآمدی برخی قواعد و هنجارهای حاکم بر نهاد ازدواج دانست و بخشی از خیانت‌ها را به طور غیرمستقیم ناشی از این عامل تلقی کرد.

دو) عوامل کلان و عینی

عوامل عینی خارج از وجود انسان قرار دارند و کلان بودن آن‌ها به این معنی است که برای یک فرد یا از حیث فرد بررسی نمی‌شوند و حیطه آن‌ها کل جامعه است. از جمله عوامل کلان عینی برای ایجاد و گسترش خیانت، می‌توان به ضعف ساختارهای فراغتی یا ضعف ساختارهای اقتصادی اشاره کرد. شاید تعجب‌آور باشد، اما ضعف نهادهای فراغتی باعث می‌شود فرد ساعت‌های فراغت خود را به شناخته‌شده‌ترین و سرکش‌ترین نیازها بسپارد. وقتی به دلیل ضعف نهاد اوقات فراغت، فرد نتواند از خردسالی برای ساعت‌های فراغت خود برنامه‌ریزی کند، لاجرم در بزرگ‌سالی خود را صرف امور جنسی می‌کند. اوقات فراغت باید بتواند به شیوه‌ای جامعه‌پسند هیجانات فرد را تخلیه یا او را برای داشتن اوقاتی لذت‌بخش راهنمایی کند. در جامعه‌ای که در آن اوقات فراغت نمی‌تواند نیازهای فراغتی را پاسخ دهد و در برخی موارد یک گفتمان را تغذیه فرهنگی می‌کند، گاهی با گرسنه نگه‌داشتن سایر افراد غیرهمراه، برخی افراد، راه دیگری را تا حدودی برای رفتارهای خودانگیخته و ارتجالی باز می‌کنند. اینجاست که فرد ممکن است به هر لذتی، حتی اگر برخلاف عرف و اعتقاداتش باشد، برای گذران وقت و داشتن هیجان و اوقاتی که فشارهای اجتماعی در آن همه‌کاره نباشند، تن دهد.
شرایط اقتصادی نامطلوب نیز بر خیانت‌های زناشویی موثر است. در جامعه‌ای که افراد با انجام وظایف شغلی نمی‌توانند به سطح مناسبی از رفاه برسند، لاجرم «اهمّ و مهمّ» می‌کنند و مهم‌ترین نیازها را مقدم می‌شمارند. در این صورت شاید نیازهای فراغتی، رفاهی و تفریح‌ها به فراموشی سپرده شود و جایگزین تمامی این نیازهای تفریحی و ناکامی‌ها، تمتع جنسی از طریق روابط نامشروع تلقی شود.
از سایر عوامل رشدِ خیانت‌های زناشویی می‌توان رشد شهرنشینی، رشد مصرف رسانه‌های گروهی، گسترش فضای مجازی، کمبود فرصت‌های ازدواج و رشد ناکافی فضاهای عمومی و… را نام برد.

سه) عوامل خرد و ذهنی

سومین گروه عوامل، عواملی هستند که عمدتا فردی و با جنس اعتقادی مشاهده می‌شوند. اگر به ذهن افرادی که مرتکب خیانت‌های زناشویی می‌شوند، رجوع کنیم، می‌توانیم نگرش‌هایی را پیدا کنیم که با افراد معمولی، متفاوت است؛ به‌طور مثال هدف از سبک زندگی، میزان گرایش دینی، میزان تقید‌های خانوادگی، میزان رشد اخلاقی، میزان رضایت جنسی در زندگی زناشویی، میزان رضایت از زندگی، احساس محرومیت و محرومیت نسبی و یادگیری‌های اجتماعی خیانت‌کاران و افراد دیگر متفاوت است.

چهار) عوامل خرد و عینی

از جمله عوامل خرد و عینی، می‌توان به میزان روابط اجتماعی و کیفیت روابط زناشویی، میزان کنترل اجتماعی، تجربه خیانت در دوران کودکی، برخورد با خیانت، میزان رفاه و رفاه‌زدگی وعوامل دیگر اشاره کرد. رفاه ممکن است خود به دو طریق در گرایش به خیانت موثر باشد. افراد غیرمرفه، عمدتا مجال خیانت‌های جنسی نمی‌یابند حتی اگر زمینه‌های ذهنی‌شان آماده باشد، اما افراد مرفه به دلیل داشتن امکان و فرصت‌های مختلف، مستعد انجام خیانت‌های زناشویی‌اند خصوصا اگر برای شرایط رفاه، آموزش ندیده باشند و ندانند که از این امکانِ پدیدآمده چگونه باید استفاده کنند.

پایش سبک زندگی، سال سوم، شماره ۱۴، مرداد ۱۳۹۵، صفحات ۸۷-۸۸.